Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde çalışan personele yönelik hasta ve çalışan güvenliğinin incelenmesi

Yüz binlerce acil sağlık personeli her yıl milyonlarca acil tıbbi müdahale ve sevk hizmeti sunmaktadır. Her bir hastanın en uygun bakımı optimal düzeyde minimum gecikme ile almasını sağlamak için birçok insan ve kurum birbiriyle uyumlu olarak etkin bir şekilde çalışmaktadırlar. İlk müdahalede acil sağlık personeli tarafından alınan kararlar ve yapılan acil müdahaleler ölüm ile yaşam arasındaki farkı belirlemektedir. Acil tıp personeli kötü aydınlatılmış, dar alanda, yüksek gürültülü bir ortamda ve acil olay yerinin bilinmeyen özellikleriyle halka hizmet sunar. Bu durumlar acil tıp hizmetlerini eşsiz yapmaktadır. Bu eşsiz hizmet sunumu sırasında hasta ve çalışan güvenliğine yönelik ihlallerin meydana gelmesinin kaçınılmaz olduğu düşünülmektedir.Amaç: Acil tıp hizmetleri sunumunun, bilinen birçok faktör tarafından(acil zaman, hızlı karar verme, bakım sürecini yarıda kesme, kontrol edilemeyen çevre, gerilim, baskı, değişen eğitim, çalışan yorgunluğu vd.) olumsuz etkilendiği ve hataları çoğalttığı, ayrıca hataların yıkıcı sonuçlara yol açtığı bilinmektedir. Hem çalışanlar hem de hastaların güvenliğini sağlayan yüksek kalitede acil tıp hizmetleri sistemi kazalarda, acil hastalıklarda optimal bakımı sağlamak için gereklidir. Bu çalışmanın, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde hasta ve çalışan güvenliğini etkileyen faktörleri belirlenmesi adına bir kaynak olması amaçlanmaktadır.Yöntem: Araştırma, İzmir ili 112 Acil Sağlık hizmetlerinde çalışan gönüllü doktor, paramedik, hemşire, acil tıp teknisyeni ve şoförlerin katılımı ile yapılmıştır. Araştırmada örneklem seçilmemiştir. Araştırmaya katılmayı kabul eden kişilere görev yaptıkları `112 istasyon birimleri'nde nöbet günlerinde ulaşılarak, yüz yüze anket yöntemi uygulanarak anketleri doldurmaları sağlanmıştır. Araştırmanın yapıldığı dönemde 317 çalışandan 300 personele ulaşılarak anket verilmiş, anketlerin 180 tanesi geri dönmüştür. Ancak tamamlanmamış 9 anket analiz dışı bırakılmıştır. Toplamda 171 anket analiz edilmiştir. Anket oluşturulurken Sağlık Hizmetlerinde Araştırma ve Kalite Ajansı (AHRQ) tarafından hazırlanan Hasta güvenliği kültürü anketi(Patient safety culture) ve ?112 Hizmet Kalite Standartları?ndan yararlanılmıştır. Anketin içsel geçerliliği uzman analizleri ve literatür incelemesi yapılarak sağlanmıştır. Anketin yapısal geçerliliği faktör analizi yapılarak değerlendirilmiştir. Anketin güvenilirliği bağımsız değişkenlere Cronbach Alpha analizi yapılarak değerlendirilmiştir. Daha sonra, tanımlayıcı istatistikler, hipotez testleri ve çıkarımsal istatistikler yapılmıştır. Bu bağlamda T-testi, ANOVA testi, korelasyon analizi ve regresyon analizi kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS 16.0(Statistical Programme for Social Sciences) programı kullanılarak analiz edilmiştir.Bulgular: Araştırmaya katılan çalışanlar hastane öncesi acil sağlık hizmetleri olması gerektiği gibi olmasını önem sırasına göre ekip yönetimine, çalışanların ekip algısına ve ambulans hizmetlerine bağlamışlardır. Çalışanların kendini güvende hissetmesini etkileyen faktörler de sırasıyla yönetim desteği ve kişisel koruyucu ekipman olarak belirlenmiştir. Çalışanların mesleklerine göre de hastane öncesi acil sağlık hizmetleri, hasta güvenliği ve çalışan güvenliği algılarında farklılıklar olduğu saptanmıştır.Sonuç: Hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde hasta ve çalışan güvenliğinin optimum düzeyde sağlanması için bazı eksikliklerin olduğu, iyileştirmeye açık alanların olduğu görülmektedir. Sağlık hizmeti sunumunun ilk ve en önemli aşamasında, hasta ve çalışan güvenliğinin sağlanması ve tıbbi hataların önlenmesi ulusal sağlık sisteminin öncelikleri arasında yer almalıdır. Acil sağlık hizmeti sunumunun hasta ve çalışan güvenliğini tehdit etmeden hızlı ve etkin şekilde sunulmasında liderlere büyük görevler düşmektedir. Hataların izlenerek ders alınmasının öğrenilmesi ve öğrenen organizasyonun oluşturulmasını sağlayacak sistemlerin oluşturulması yöneticilere düşen en önemli görevdir. Kurum yöneticilerinin etkin, hızlı ve üstün hizmet verilebilmesi için bu alanlardaki eksikliklerin giderilmesinde etkili bir rol oynaması gerekmektedir. Hastane öncesi acil sağlık hizmetleri sunumunda kalite iyileştirme ve geliştirme çalışmalarında yapılan stratejik planlama ve faaliyetlerde çalışanların mesleki farklılıklarının da göz önüne alınması gerekmektedir.Anahtar Sözcükler: Hastane öncesi acil sağlık hizmetleri, hasta güvenliği, çalışan güvenliği