Hatay yöresi bal arılarında (Apis mellifera l., 1758) nosemosisin yaygınlığı

Nosemosis, Nosema apis (Zander 1909) ve Nosema ceranae (Fries ve ark. 1996) microsporidia türlerinin neden olduğu ergin bal arılarının sindirim sistemini etkileyen son derece tehlikeli ve bulaşıcı bir bal arısı hastalığıdır. Hastalık, Dünya'da ve Türkiye'de zaman zaman önemli arı kayıplarına neden olan en yaygın arı hastalıklarından birisidir. Erişkin arılar besin paylaşımı veya kovan temizliği esnasında sporlarla temas ettiklerinde, kontamine su, bal, polen, arıcılık malzemesi ile hastalığa yakalanırlar. Çalışmamızda Hatay yöresi bal arılarında mikroskobi ve moleküler (Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PZR)) yöntemler kullanılarak nosemosisin yaygınlığını belirlemek, işletme şartlarının ve arıcıların tutum ve davranışlarının hastalığın varlığı üzerindeki etkilerini anket çalışması ile araştırmak amaçlanmıştır. Çalışmada, 2019 Mart-Mayıs ayları arasında Hatay yöresinin 6 ilçesindeki 75 arıcılık işletmesinde 450 kovandan yetişkin arı örnekleri toplandı. Ayrıca arıcılara anket uygulaması yapıldı. Çalışma boyunca her işletmeyi temsilen 6 kovandan 100 adet örnek olmak üzere toplamda 7500 arı örneği incelendi. Laboratuvara getirilen örnekler hazırlandıktan sonra Nosema spp. sporları yönünden mikroskopta incelendi. Daha sonra pozitif örneklerde Nosema spp. etkenlerini tür düzeyinde tespit etmek için multipleks PZR yöntemi uygulandı. Mikroskobik inceleme sonuçlarına göre ilçelerdeki işletmelerde Nosema spp. enfeksiyonu; Samandağ %75, Dörtyol %56, Yayladağı %50, Antakya %29, Kırıkhan %20 ve Arsuz %14 oranlarında tespit edildi. Bu işletmelerdeki kovanlarda enfeksiyon oranları ise, Samandağ %29, Dörtyol %22, Antakya %21, Yayladağı %17, Arsuz %7 ve Kırıkhan %7 olarak belirlendi. Moleküler inceleme sonuçlarına göre bütün numunelerde sadece N. ceranae tespit edilmiş olup N. apis türüne rastlanmadı. İşletme şartlarının ve arıcıların tutum ve davranışlarının hastalığın varlığı üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla yapılan anket çalışmasının istatistiki değerlendirmesinde, kullanılan arı ırkının ve farklı kovanlara ait malzemelerin ortak kullanımının hastalığın varlığı üzerinde etkili olduğu belirlendi (p<0,05). Sonuç olarak, Hatay yöresindeki işletmelerin %45'inde, kovanların ise %20'sinde N. ceranae enfeksiyonu tespit edilmiştir. Kafkas (Melez) arı ırklarında enfeksiyon oranı (%53,7), yerli (Hatay) arı ırklarına göre (%23,8) anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0,05). Ayrıca, farklı kovanlara ait malzemeleri ortak kullanan işletmelerdeki hastalık oranının (%50,0), ortak kullanımda bulunmayan işletmelerden (%18,2) anlamlı derecede yüksek olduğu saptanmıştır (p<0,05).