Hidrosefali tedavisinde endoskopik üçüncü ventrikülostominin etkinliği ve başarısını etkileyen faktörler

Amaç: Hidrosefali, beyin omurilik sıvısının (BOS) üretim–emilim dengesinin bozulmasıyla ortaya çıkan, ventriküler genişleme ve artmış intrakraniyal basınç ile karakterize bir klinik tablodur. Cerrahi tedavi temel yaklaşım olup, şant sistemlerinin uzun dönem sorunları nedeniyle endoskopik üçüncü ventrikülostomi (EÜV) önemli bir alternatif hâline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, EÜV'nin hidrosefali tedavisindeki etkinliğini değerlendirmek ve EÜV Başarı Skoru (ETVSS) dâhil olmak üzere cerrahi başarıyı etkileyen faktörleri araştırmaktır. Gereç ve Yöntem: Kasım 2016–Aralık 2022 tarihleri arasında üçüncü basamak bir merkezde EÜV uygulanan 144 hastanın kayıtları retrospektif olarak incelenmiş; yalnız hidrosefali tanısı alan ve koroid pleksus koagülasyonu yapılmadan EÜV uygulanan 113 hasta çalışmaya dâhil edilmiştir. Hastalar yaş, cinsiyet, hidrosefali tipi, etyoloji, primer/sekonder EÜV uygulaması, preoperatif ETVSS ve radyolojik bulgular açısından değerlendirilmiştir. Pre- ve postoperatif MRG ölçümleriyle Evans indeksi, FH/ID oranı ve Bikaudat indeksi hesaplanmış; üçüncü ventrikül taban çöküklüğü (ÜVTÇ–bowing) bulgusu kaydedilmiştir. Postoperatif en az 6 ay boyunca ek BOS girişimi gerekmeyen ve klinik düzelme gösteren hastalar "başarılı EÜV" olarak tanımlanmıştır. İstatistiksel analizlerde Ki-Kare, Fisher ve Mann-Whitney U testleri kullanılmıştır. Bulgular: Hastaların ortalama yaşı 26,16 yıl olup %54'ü çocuk, %46'sı erişkindir. Genel EÜV başarı oranı %75,22 (n=85) bulunmuştur. Başarı oranı yaş grupları arasında klinik olarak değişiklik göstermesine rağmen bu fark istatistiksel olarak anlamlı değildir (p>0,05). En sık etyolojik neden hem çocuk hem erişkin grupta posterior fossa tümörüdür. Obstrüktif ve non-obstrüktif hidrosefali tipleri arasında başarı açısından fark bulunmamıştır (p=1,000). Obstrüksiyon etyolojisine göre saf mekanik ve inflamatuar gruplar arasında başarı farkı istatistiksel olarak anlamlı değildir (p=0,278). Primer EÜV uygulamalarında başarı oranı %78,43 iken sekonder uygulamalarda bu oran %45,45 olup fark anlamlıdır (p=0,026). Klinik düzelmesi tam olan hastalarda başarı oranı %98,31 ile en yüksek düzeyde saptanmıştır (p<0,001). Preoperatif ETVSS arttıkça başarı oranı yükselme eğilimi göstermiş olsa da istatistiksel olarak anlamlı değildir. ÜVTÇ('Bowing') varlığı başarı oranını artırmamış, radyolojik başarı ile anlamlı ilişki saptanmamıştır (p=0,828). Başarılı vakalarda postoperatif radyolojik ölçümlerde anlamlı küçülme gözlenirken (Evans, FH/ID, Bikaudat; tümü p<0,001), başarısız vakalarda anlamlı değişiklik saptanmamıştır. Komplikasyon oranı %23,89 olup BOS fistülü EÜV başarısızlığıyla anlamlı düzeyde ilişkilidir (p=0,00019). Komplikasyon gelişen hastalarda tekrar cerrahi gereksinimi anlamlı şekilde daha yüksektir (p=0,0012). Sonuç: EÜV hidrosefali tedavisinde yüksek başarı oranına sahip etkili bir yöntemdir. Primer uygulamalarda başarı belirgin şekilde daha yüksektir. Postoperatif radyolojik ventrikül küçülmesi cerrahi etkinliğin güçlü bir göstergesidir. BOS fistülü gelişimi EÜV başarısızlığının önemli bir prediktörüdür. Yaş, etyoloji, hidrosefali tipi, ETVSS ve ÜVTÇ bulgusu başarıyı klinik olarak etkileyebilmekle birlikte istatistiksel düzeyde anlamlılık göstermemiştir. Anahtar sözcükler: Hidrosefali, Endoskopik üçüncü ventrikülostomi, ETVSS, ventrikülostomi başarısı, BOS fistülü.