İbn Sînâ'nın Kitâbü'l-Hayevân dokuzuncu makalesi'nin felsefi-bilimsel analizi

Aristoteles, canlı varlıkları felsefi araştırmanın nesnesi haline getirerek, canlılar üzerinde sistematik çalışmalarıyla biyoloji bilimini teorik ve pratik düzeyde başlatmıştır. Aristoteles'in canlılar üzerine yaptığı Canlılar Üzerine Araştırmalar, Canlıların Parçaları Üzerine ve Canlıların Oluşumu Üzerine adlı eserleri Arapçaya tek bir kitap halinde Kitâbü'l-Hayevân başlığı altında çevrilmiş ve böylece Aristoteles'in biyoloji düşünceleri İslam felsefe geleneğinde dolaşıma girmiştir. İbn Sînâ, Kitâbü'ş-Şifâ'nın et-Tabîʻiyyât bölümünün sekizinci fennini Aristoteles Kitâbü'l-Hayevân'ına bir nevi şerh olarak kaleme almıştır. On dokuz makaleden oluşan Hayevân'ın 15-19 makaleleri Aristoteles'in Canlıların Oluşumu Üzerine'ye denk gelir. Fakat tematik olarak incelendiğinde 9. makale de 15-19'un bir parçası olarak değerlendirilebilir. Bu çalışmanın merkezinde dokuzuncu makale yer almakta ve İbn Sînâ'nın üreme ve embriyo oluşumu hakkındaki görüşlerini barındırmaktadır. Bu bağlamda dokuzuncu makaledeki erkek ve dişinin doğası, üremedeki kadın ve erkek katkıları, embriyonun gelişim süreci gibi temalar Aristoteles ile karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Tez bağlamında İbn Sînâ'nın Hayevân'ının dokuzuncu makalesinin ilk üç faslı 1970 Medkûr neşri esas alınarak Türkçeye çevrilmiş ilaveten metni anlamaya yardımcı sözlükler de eklenmiştir.