II. Abdülhamid döneminde Balkanlar

Osmanlı Devleti için kuruluş yıllarından itibaren büyük önem arz eden Balkan toprakları, II. Abdülhamid döneminde çalkantılı bir süreç yaşamış ve bu süreçte hâkimiyet altından çıkan topraklar olmuştur. Bu sürecin yaşanmasındaki tek sorumlu padişah II. Abdülhamid değildir. II. Abdülhamid döneminde gelişen olaylar aslında daha önceki yaşanan olayların birer sonucudur. Milliyetçilik akımının ve Balkan toprakları üzerinde emelleri olan yabancı devletlerin de etkisiyle bu topraklarda çeşitli isyanlar çıkmıştır. Bu isyanların dinî, askerî, siyasî, millî nedenleri vardı. Balkanlar'da yaşanan 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi), devletin bölgedeki hâkimiyetini zora sokmuştur. Yalnızca siyasî ve askerî sonuçları olmayan bu savaş Balkan topraklarında ekonomik ve sosyo-kültürel sonuçlar da doğurmuştur. Savaş sonunda değişen sınırlar, birtakım göçlere sebep olmuştur. Değişen nüfusla birlikte bölgenin ekonomik açıdan dengesi de bozulmuştur. Padişah II. Abdülhamid, bölgede yaşanan tüm karışıklıklara rağmen toprak bütünlüğünü sağlamak için pek çok yola başvurmuştur. Siyasî, dinî, askerî, ekonomik ve eğitim açısından önlemler almaya çalışsa da tam anlamıyla etkili olamamış sadece bölgenin hâkimiyet altından çıkma sürecinin gecikmesini sağlamıştır.