II. Meşrutiyet dönemi İslamcılık akımının medrese algısı (1908-1918)

Bu çalışma II. Meşrutiyet Dönemi'nde (1908-1918) İslamcı aydınların medrese kurumunun ıslahına dair görüş, öneri ve çalışmalarını tespit etmeyi; bu süreçte yapılan resmi düzenlemeler üzerindeki katkılarını ve bu katkılar neticesinde uygulamaya yansıyan gelişmelere ilişkin değerlendirmelerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Tarih araştırması yöntemi kullanılarak hazırlanmış olan çalışmamızda; İslamcı aydınların yayımladıkları makaleler, onlara ait eserler ve risaleler ana kaynak olarak incelenmiştir. İslamcı aydınların medreselere yönelik düşüncelerinin tespiti adına çalışmamız öncelikle II. Meşrutiyet Dönemi'nin en önemli fikir hareketleri arasında yer alan İslamcılık akımının doğuşu, gelişimi ve teşkilatlanmasına etki eden sebepler üzerinde durmuş; akımın yayın organları ile akıma yön veren düşünürler ele alınmıştır. İkinci bölümde ise İslamcı düşünürlerin medreselerin geri kalma nedenleri, medrese ıslahının gerekçeleri üzerinde beyan ettikleri görüşleri irdelenmiş; medreselerin ıslahına yönelik sundukları risaleler ve raporlar üzerinde durulmuştur. İslamcı aydınların kamuoyu ve resmi makamlara yönelik tüm bu söylem, öneri ve tekliflerinin yayımlanan Nizamnameler üzerinde ne derece etkili olduğu sorusuna çalışmamızın üçüncü bölümünde yanıt aranmıştır. Bu anlamda II. Meşrutiyet Dönemi'nde medreseler için resmî makamlar tarafından yürürlüğe konan Medaris-i İlmiye Nizamnamesi (1910), Islah-ı Medâris Nizamnamesi (1914) ve Dârü'l-Hilâfeti'l-Âliyye Medresesi ile Taşra Medresesi Hakkında Nizamname (1917) neticesinde oluşturulan yeni medreseler ele alınmış; nizamnamede ortaya koyulan hususlar hakkında İslamcı aydınların din, kültür, ahlak, siyaset, eğitim vb. hususarı ön plana çıkaran düşüncelerine yer verilmiştir. Anahtar kelimeler: II. Meşrutiyet, İslamcılık akımı, medrese, ıslahat, eğitim