İstismar ve ihmal olgusu üzerinden annelerin çocuk yetiştirme tutum ve davranışlarının incelenmesi

Bu çalışma, istismar ve ihmal edici olan ve olmayan annelik tutum ve davranışlarına yönelik karşılaştırmalı bir araştırma niteliğindedir. Araştırmanın temel amacı; istismar edici çocuk yetiştirme tutumlarının belirlenmesine yönelik bir ölçüm aracının Türkçeye uyarlanması ve istismar edici olan ve olmayan çocuk yetiştirme tutum ve davranışlarının belirlenmesine yönelik annelerle bireysel görüşmeler yapılmasıdır. Araştırma, iki aşamadan oluşan karma yapıda bir çalışmadır. Birinci aşama olan nicel aşamada, ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Bu doğrultuda, istismar edici çocuk yetiştirme tutumlarını belirlemeye yönelik, Bavolek ve Keene tarafından 1999 yılında geliştirilen ve 2017 yılında revize edilen "Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri (Adult-Adolescent Parenting Inventory-AAPI-2.1)" Türkçeye uyarlanmıştır. Araştırma örneklemi, maksimum çeşitlilik yöntemiyle seçilmiştir. Araştırmanın katılımcıları, 18 yaş üstü 453 (348 kadın, 105 erkek) kişidir. Bu aşamanın verileri, "Kişisel Bilgi Formu", "Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri", "İstismar Farkındalık Ölçeği-Ebeveyn Formu" ve "Aile Hayatı ve Çocuk Yetiştirme Tutumu Ölçeği" aracılığıyla toplanmıştır. Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri (YEEE), 40 maddeden oluşan, beşli Likert tipinde bir ölçme aracıdır. Çalışmada, envanterin geçerlik ve güvenirliğinin test edilmesinde doğrulayıcı faktör analizi, ölçüt bağıntılı geçerlik, Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı, madde analizi yöntemleri kullanılmıştır. Yapılan istatiksel analizler neticesinde, araştırma bulgularının envanterin geçerlik ve güvenirliğini desteklediği ve istismar edici ebeveyn tutumlarının belirlenmesinde Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanterinin uygun bir ölçüm aracı olduğu görülmektedir. Araştırmanın ikinci aşaması olan nitel kısımda, araştırmacı tarafından uyarlanan Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri ve Ünal (2017) tarafından geliştirilen Ebeveynlerin Çocuk İhmali ve İstismarı Farkındalık Ölçeği annelere uygulanarak, istismar edici çocuk yetiştirme tutum ve davranışlarına sahip olan ve olmayan toplam 17 anneyle derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırmanın bu kısmında, nitel desen türlerinden Giorgi'nin "betimleyici fenomenolojik deseni" kullanılmıştır. Çalışmanın veri toplama süreci yarı yapılandırılmış görüşme formları ile sağlanmıştır. Nitel veriler için yapılan analizler doğrultusunda, "anneliğin belirleyicileri, çocuk yetiştirmede kullanılan yöntemler ve başa çıkma stratejileri" olmak üzere üç ana tema elde edilmiştir. Alt temalar ise, istismar edici olan ve olmayan gruplara göre farklılaşmaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, annelerin çocuk yetiştirmedeki tutum ve uygulamalarının kaynakları belirlenmiş; belirlenen ana tema ve alt temaların içerikleri detaylıca sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: İstismar, ihmal, anne, önleme, ebeveyn tutumu, çocuk yetiştirme, geçerlik, güvenirlik