Kâdirî Tarîkatı'nın Hâlisiyye kolunda dinî mûsikî geleneği (Trabzon/Faroz Devran zikri örneği)

Mûsikî eğlenme, hüzünlenme gibi zamanlarda kullanıldığı gibi dinî ritüellerin icrasında da kullanılmıştır. İslamda tarîkatler mûsikîye dinî ritüellerde oldukça fazla yer vermişlerdir. Türk dünyasında özellikle bazı tarîkatler daha yaygın kabul görmüştür. Bu tarîkatlerden biri de Kâdirî tarîkatıdır. Kâdirî tarîkatı sesli zikir yapan bir tarîkattır. Bu tarîkatın farklı kolları bulunmaktadır. Araştırmamıza konu olan Hâlisiyye kolu bu kollardan biridir. Tarîkatların dinî mûsikî icra ettikleri yerlerden birisi de tekkelerdir. Bu nedenle gerek tekkeler, gerekse tarîkatlar, dinî mûsikî araştırmalarında önemli bir kaynağı oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Kâdirî tarîkatı ve onun Hâlisiyye kolu incelenmiştir. Bu kolun son dönem temsilcilerinden olan eş-Şeyh es-Seyyid Hacı Mustafa Hayri Öğüt Trabzon'da kaldığı süre içerisinde 1970'li yıllarda bazı devranları yönetmiştir. Bu çalışmada eş-Şeyh es-Seyyid Hacı Mustafa Hayri Öğüt'ün de medfun bulunduğu Trabzon'un Ortahisar ilçesinde bulunan faroz semtindeki zikir meclislerinde icra edilen devran zikri incelenmiştir. Çalışmada İslam-Tasavvuf ilişkisi, tarîkatlar, bu tarîkatlar içerisinde önemli bir yer tutan Kâdirî tarîkatı, bu tarîkatın kollarından Hâlisiyye kolu detaylarıyla ele alınmış, Hâlisiyye kolunda gerçekleştirilen dinî mûsikî geleneği hakkında bilgiler verilmiştir. Bu tekkede icra edilen dinî mûsikî repertuarı, Hacı Mustafa Savaşer isimli zâkirbaşının ilâhi defteri incelenerek ortaya konulmuştur. Ayrıca ilâhilerin mevcut olan ses kayıtları esas alınmıştır. Kayıtları bulunmayan ilâhilerin icrası ise burada zâkirbaşı olarak bulunan Hacı Mustafa Savaşer'in okuyuşu ile yeniden kaydedilerek tespit edilmiştir. TRT ve devlet korosu nota arşivinde notaları bulunmayanlar eserler notaya alınmış ve böylece dinî mûsikî repertuvarına katkı sağlamak amaçlanmıştır. Çalışma, bu alanda araştırma yapan ilgililer ve akademisyenler için kaynak teşkil edeceği düşünülmektedir. Çalışma giriş, dört bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Birinci bölümde İslam'da tasavvuf, zikir ve Kâdirîyye Tarîkatı ele alınmış, ikinci bölümde Kâdirîyye Tarîkatı'nın Hâlisiyye kolu tanıtılmıştır. Üçüncü bölümde Hâlisiyye kolunda dinî mûsikî geleneği ele alınarak zikir meclislerindeki icralar notaya alınarak tanıtılmıştır. Dördüncü bölümde ise Hâlisiyye kolundaki dinî mûsikî repertuvarı Hacı Mustafa Savaşer'in ilâhi defterindeki ilâhiler ele alınarak incelenmiştir. Çalışma sonuç ve bulgular zikredilerek sona ermiştir.