Kâmûs-ı Türkî'deki isimlerin tematik incelenmesi (A-K)

Kâmûs-ı Türkî Şemsettin Sami tarafından 1901'de kaleme alınan ve yayımlanan Türkçenin en önemli sözlüklerinden biridir. Sadece döneminin değil, günümüzün de sözlükçülük anlayışına ışık tutan bu eser, içerdiği zengin kelime hazinesi, etimolojik açıklamaları ve halk diline verdiği önem sayesinde, günümüzde hazırlanan birçok sözlüğe ve yapılan bilimsel çalışmalara kaynaklık etmeye devam etmektedir. Kâmûs-ı Türkî 29.085 madde başı içermektedir. Bu madde başları çeşitli kavram alanlarına ait sözcüklerdir. Kavram alanı bakımından karışık olarak yer alan madde başları bu çalışma ile temalarına göre ayrıştırlarak incelenmiştir. Bu bağlamda Kâmûs-ı Türkî'de yer alan söz varlığı tematik sözlük bağlamında incelenmiştir. Çalışma kapsamında Kâmûs-ı Türkî'de A-K harfleri arasında yer alan madde başları incelenmiş, bu bölümdeki isim soylu kelimeler sistemli bir şekilde tespit edilmiştir. Tespit edilen kelimeler kavram alanlarına göre sınıflandırılmıştır. Böylece Kâmûs-ı Türkî'deki isim soylu kelimeler tematik bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Kökenleri, anlamları ve kullanım alanları üzerinden çıkarımlar yapılmıştır. Yapılan literatür taramasında, Kâmûs-ı Türkî üzerine çeşitli incelemelere rastlanmakla birlikte, eserin tematik bir yöntemle ele alındığı kapsamlı bir çalışmaya ulaşılamamıştır. Bu bağlamda araştırmamız, hem bu boşluğu doldurmayı hem de sözlükteki kelimeler üzerinden Türkçenin kavram dünyasına ışık tutmayı amaçlamaktadır. Günümüzde artış gösteren sözlük çalışmaları bağlamında bu araştırma, farklı sözlüklerdeki kelime karşılaştırmalarında; kelimelerin tarihsel süreçteki işlevsel değişimleri, anlam kaymaları ve kavramsal alanları üzerine yapılacak çözümlemelere katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Araştırmanın Giriş bölümünde araştırmanın amacı, önemi, sınırları, problemleri ve yönteminden bahsedilmiştir. İkinci bölümde konuya kavramsal çerçeveden yaklaşılmış eserde geçen madde başları akrabalık adları, aksesuar adları, askerî terim adları, bitki adları, dinî terim adları, edebiyat terim adları, gıda adları, giyim adları, hayvan adları insan bedenine ve iç organ adlarına ait adlar, kumaş-dokuma adları, meslek adları, müzik terim adları, oyun adları ve renk adları başlıkları altında sınıflandırılmıştır. Sonuç bölümünde araştırmanın bulguları ve değerlendirmeleri yapılmıştır. Çalışma araştırma esnasında yararlanılan eserlerin yer aldığı kaynakça ile tamamlanmıştır. "Kâmûs-ı Türkî'deki İsimlerin Tematik Sözlük Bağlamında İncelenmesi" adlı tez çalışmasında, kelimelerin anlam çeşitliliği bakımından zengin olması nedeniyle birçok sözcük birden fazla tematik başlık altında değerlendirilmiştir. Bu durum, Türkçenin derinliğini ve anlam zenginliğini açıkça ortaya koymaktadır. Ayrıca Arapça, Farsça, Fransızca ve İngilizce gibi yabancı dillerden dilimize geçen alıntı kelimelerin açıklamalarında bu sözcüklerin Türkçe karşılıklarına da yer verilmesi; Şemseddin Sami'nin Türkçeye verdiği önemi ve Türkçenin söz varlığının ne denli zengin olduğunu göstermektedir. Kâmûs-ı Türkî, kelimelerin yalnızca anlamlarını değil, aynı zamanda kökenlerini de göstermesi açısından etimolojik çalışmalar için temel başvuru kaynaklarından biri olarak kabul edilmektedir. Dolayısıyla günümüzde yapılan sözlük çalışmaları için Kâmûs-ı Türkî, yol gösterici ve öncü bir kaynak niteliği taşımaktadır.