Kentsel mikroklima alanlarında termal konfor ve geleceğe yönelik klimatik modellemeler: Diyarbakır kent merkezi örneği

Kentleşme ve beraberinde artan küresel ısınma geçtiğimiz yüzyıl ve içinde bulunduğumuz yüzyılda önemli sorunlardan biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle büyük şehirlerde çarpık kentleşme ve yoğun yapı stoklarının neden olduğu kentsel ısı adaları insan termal konforunu etkilemektedir. Bu çalışmada özellikle yaz aylarında sıcak ve kurak, kış aylarında ise serin ve nemli iklime sahip olan Diyarbakır kent merkezinde olan dört merkez ilçe ele alınmıştır. Çalışmada bölgenin geleneksel mimari dokusunu (Sur), geleneksel ve modern dokusunu (Yenişehir), modern dokuyu (Kayapınar), çarpık kentsel dokuyu (Bağlar) temsil eden dört farklı alan ele alınmıştır. Aynı zamanda Türkiye Meteoroloji Genel Müdürlüğüne ait istasyonlardan alınan 30 yıllık iklim verileri ve yerinde ölçümlerle elde edilmiş olan meteorolojik veriler materyal olarak kullanılmıştır. Dört farklı çalışma alanında, dört farklı senaryo (Senaryo 1: %20 çim alandan oluşan, Senaryo 2 : %80 çim alandan oluşan, Senaryo 3: ibreli bitkilerden oluşan, Senaryo 4: yaprak döken bitkilerden oluşan) iki farklı mevsim ele alınarak güncel ve geleceğe ait analizler yapılmıştır. Çalışmada Mevcut veriler ile ENVI-met yazılımı kullanılarak senaryolar oluşturulmuştur. Oluşturulan mevcut senaryoların Landsat 8 uydusuna ait yüzey sıcaklığı analizleri ve yerinde ölçümler ile doğrulamaları yapılmıştır. Geleceğe yönelik senaryolarda ise makine öğrenme alt yapısında çalışan SARIMAX modeli ile 2050 yılına ait çalışma alanlarına ait iklim değişkenleri tahmin edilmiştir. Tahminleri yapılan iklim değişkenlerine ait senaryolar ENVI-met yazılımı ile değerlendirilerek sonuçlara ulaşılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre; mevcut veriler bazında (2022) çarpık ve modern dokuda yaz aylarında en iyi sonucu 41.8 °C FES değeri ile senaryo 4, modern dokuda 46.3 °C FES sonucu ile senaryo 3, çarpık kentsel dokuda 44.3 °C FES değeri ile mevcut senaryo ve geleneksel dokuda ise en iyi sonucu 47.6 °C FES değeri ile senaryo 4 vermiştir. Kış aylarına ait senaryolarda ise; geleneksel ve modern dokuya ait çalışma alanında tüm senaryolarda benzer sonuçlar alınmasına rağmen, özellikle çarpık dokunun olduğu Bağlar ilçesinde 29.5°C FES değeri ile en konforlu ortamı senaryo 4 sağlamıştır. Geleceğe ait yaz mevsimi senaryolarında ise; modern ve geleneksel dokuya sahip olan Yenişehir ilçesinde 47 °C FES değeri ile senaryo 4 yüksek performans gösterirken sırasıyla modern dokuda 49.2°C, çarpık kentsel dokuda 46.2°C ve gelensel dokuda 38.3°C FES değerleri ile en konforlu değerleri senaryo 4 sergilemiştir. Kış mevsimine ait senaryolarda ise senaryo 1 ve senaryo 2 tüm çalışma alanlarında daha konforlu alanlar oluşturmuştur. Bu çalışma özellikle kentsel ölçekte yerel ve idari yönetimler için bir altık olacaktır. Anahtar Kelimeler: Termal konfor, Diyarbakır, ENVI-met, SARIMAX