Kronik bel ağrısı hastalarında bilişsel esneklik ve duygu düzenlemenin ağrı şiddeti ile ilişkisinin incelenmesi

Amaç: Araştırmamızda kronik mekanik bel ağrısı sebebiyle fizik tedavi ve rehabilitasyon polikliniğine başvuran hastaların bilişsel esnekliklerinin ve duygu düzenleme becerilerinin ağrı şiddeti ile ilişkisini araştırmayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızın örneklemi 01.06.2025-01.09.2025 tarihleri arasında Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon polikliniğine başvuran, kronik, mekanik tipte bel ağrısı olan, çalışmaya katılım kriterlerini taşıyan 38 hasta, 38 sağlıklı kontrol dahil edilmiştir. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, ağrı şiddetini ölçmek için ortalama Vizüel Analog Skala (VAS), algometrik ölçüm, ağrıya bağlı engellilik düzeyini ölçmek için Roland Morris Engellilik Ölçeği ve Kısa Hastalık Algısı Ölçeği uygulanmıştır. Ayrıca komorbiditeleri saptamak amacıyla DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition) için Yapılandırılmış Klinik Görüşme formu, nesnel bilişsel esnekliği ölçmek için nörokognitif test olan İz Sürme Testi, Wisconsin Kart Eşleme testi, Stroop Testi ve öz bildirim ölçeği olan Bilişsel Esneklik Envanteri (BEE) uygulanmıştır. Duygu düzenleme ile ilgili belirtileri değerlendirmek için Perth Duygu Düzenlemede Yetkinlik Envanteri ve Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği-Kısa Form (DDGÖ-16), ayrıca yaşam kalitesini ölçmek için özbildirim ölçeği olan Whoqol - 27 (Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği, Kısa Form) ve Anksiyete ve depresyon düzeyleri için Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ), Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ) uygulanmıştır. Bulgular: Hasta ve sağlıklı kontrol grupları yaş, cinsiyet ve eğitim düzeyi açısından benzer dağılım göstermiştir (p>.05). Gruplar arasında nesnel olarak bilişsel esnekliği ölçen nörokognitif test performansları (WKET, Stroop, İST), duygu düzenleme güçlüğü (DDGÖ-16) ve yetkinliği (PDDYE) puanları açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmamıştır. Buna karşın, hasta grubunun öznel bilişsel esneklik (BEE) düzeyleri kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur. BDÖ ve BAÖ puanlarında gruplar arası fark izlenmemiştir. Korelasyon analizlerinde; ağrı şiddetinin (VAS, Algometre) bilişsel ve duygusal değişkenlerle ilişkisiz olduğu; öznel (BEE) ve nesnel bilişsel esneklik ölçümlerinin ise çoğunlukla birbiriyle korelasyon göstermediği belirlenmiştir. Ayrıca bilişsel esneklik ve duygu düzenleme değişkenlerinin yaşam kalitesiyle de ilişkili olduğu; buna karşın WKET ve İST performanslarının yaşam kalitesiyle ilişkili olmadığı tespit edilmiştir. Sonuç: Çalışmamız, kronik mekanik bel ağrısı hastalarında yürütücü işlevlerin ve bilişsel kapasitenin korunduğunu, ancak hastaların kendi esnekliklerine dair inançlarının (öznel bilişsel esneklik) bozulduğunu ortaya koymaktadır. Hastaların işlevselliği, hastalık algısı ve yaşam kalitesi; ağrının şiddetinden ziyade, öznel bilişsel esneklik, negatif duyguları yönetebilme yetkinliği, dikkat kontrolü ve duygusal sıkıntıya rağmen eyleme geçebilme kapasitesi ile ilişkilidir. Bu bulgular, kronik bel ağrısının yalnızca fiziksel bir durum olmadığını; bireyin hastalığı algılama biçimi, duygusal düzenleme kapasitesi ve öznel bilişsel süreçlerinin ağrı deneyimi ve işlevsellik üzerinde önemli rol oynadığını göstermektedir. Bu nedenle kronik bel ağrısının değerlendirilmesi ve tedavisinde psikolojik süreçleri hedefleyen bütüncül ve multidisipliner yaklaşımlara ihtiyaç olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar kelimeler: Duygu Düzenleme, Bilişsel Esneklik, Kronik Bel Ağrısı