Kültüre alınmış Mentha spicata türünden elde edilen uçucu yağın kimyasal ve biyolojik yönden incelenmesi

Amaç: Tarihsel olarak bitkiler, insanoğlunun barınma, yakıt ve gıda ile ilgili ihtiyaçlarını karşılamak için hayati bir kaynak olarak kullanılmıştır. Bu çalışmada 2020-2022 yılları arasında kültüre alınmış Mentha spicata L. türünün hidrodistilayon yöntemiyle elde edilen uçucu yağının kimyasal bileşenlerinin, antiokisdan ve enzim inhibisyon aktivitelerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışılan türün uçucu yağının kimyasal bileşenleri GC-MS tekniğiyle belirlenmiştir. Elde edilen uçucu yağın biyolojik aktivitelerini belirlemek için Serbest radikali giderim aktivitesi (DPPH), Katyon radikali giderim aktivitesi (ABTS) ve Bakır (II) iyonu indirgeme kapasitesi (CUPRAC) antioksidan test yöntemleri ve antikolinesteraz, anti-aging, üreaz ve tirozinaz enzin inhibisyon aktiviteleri kullanılmıştır. Bulgular: M. spicata türünün uçucu yağının yıllara göre (2020-22) GC-MS/FID sonuçlarına bakıldığında majör bileşenleri; karvon (sırasıyla; %46.92, %42.16 ve %48.77), limonen (%18.45, %16.99 ve %18.68) olarak tespit edilmiştir. M. spicata türlerinin uçucu yağının antioksidan ve asetilkolinesteraz ve üreaz enzim inhibisyon aktiviteleri göstermedikeleri belirlenmiştir. Çalışılan M. spicata türünün 2022 yılındaki uçucu yağlarının Bütirilkolinesteraz (BChE) ve elastaz test yöntemlerinde orta seviyede (sırasıyla, %inhibisyon: 31.50±0.54 ve 9.31±0.03) inhibisyon aktivite göstermiştir. Kollajenaz enzim inhibisyonunda ise M. spicata türünün 2021 yılında elde edilen uçucu yağının (%inhibisyon 14.48±0.16) orta sevide aktivite gösterdiği belirlenmiştir. Sonuç: Türlerin farklı yıllarda elde edilen uçucu yağ içerikleri değişmediği tespit edilmiştir ve bu anlamda bölgede türün uçucu yağı ile ilgili ekonomik potansiyelinin olduğu söylenebilir. M. spicata türünün çeşitli tıbbi özellikleri, gıda ve halk arasında kullanımları başta ilaç endüstrisi ve farmasötik preparatlarda kullanımı gittikçe önem kazanması ve M. spicata türüne olan ilgisinin artmasıyla çalışmalara konu olmuştur. Bu çerçevede tez sonuçların bu alana katkı sağlayacağı aşikârdır.