Kur'ân âyetleri ışığında Hz. Muhammed'in câhiliye toplumunu ıslahı

Kur'ân'ın nüzul süreci, tarihsel bağlamı itibariyla hem bireysel hem de toplumsal düzeyde köklü bir şekilde ıslah sürecinin başlangıcını teşkil etmektedir. Bu süreçte Kur'ân, inanç, ibadet, ahlâk ve sosyal yaşam alanlarında ortaya çıkan bozulmaları ortadan kaldırmayı ve toplumsal yapıyı yeniden inşa etmeyi amaçlamaktadır. Söz konusu dönüşümün hem vahyin yönlendirdiği ilkeler hem de Hz. Peygamber sallallahu aleyhi vesellem'in uygulayıcısı olarak bu ilkeleri hayata geçirme biçimleri çerçevesinde nasıl gerçekleştirdiği incelenmektedir. Kur'ân'ın ilgili âyetleri bağlamında ele alınarak câhiliye toplumundaki inanç ve davranış bozukluklarının giderilmesinde Hz. Peygamber sallallahu aleyhi vesellem'in kullandığı ıslah metodolojinin pedagojik boyutunu ortaya konulmak üzere analitik bir şekilde değerledirilmektedir. Bu problemler analiz edilirken Kur'ân'daki ıslah anlayışının salah ve fesad kavramları arasındaki ilişki çerçevesinde; tevhid, adâlet, toplumsal barışın tesisi ve ahlâkî düzelmeler gibi temel ilkeler özelinde şekil kazandığını göstermektedir. Hz. Peygamber sallallahu aleyhi vesellem'in bu ilkeleri bireysel ve toplumsal düzeyde hayata geçirerek somut bir model ortaya konulmuştur. Hz. Peygamber sallallahu aleyhi vesellem'in ıslah sürecinde mevcut olan problemleri dönüştürürken soru-cevap, akılcılık ve nümune-i imtisal (model olma) gibi yöntemleri kullanarak zihinsel dönüşümü ile toplumsal ıslahı eş zamanlı gerçekleştirmiştir. Sonuç itibariyla Kur'ân-ı Kerîm'in ve Hz. Peygamber sallallahu aleyhi vesellem'in ortaya koyduğu ıslah modeli, inanç ve davranış biçimlerinin bazılarını ilgâ etmekle beraber bu yozlaşmaların zihinsel ve toplumsal temellerine nüfuz ederek dönüştürmeyi hedeflemektedir. Bu çerçevede Hz. Peygamber sallallahu aleyhi vesellem'in söz ve fiileri ise ıslah modelinin somut uygulama boyutunu teşkil etmektedir. Böylelikle hem ferdî hem de içtimaî alanda dönüştürme etkisini göstermektedir.