Kur'an'da küfür ve gulüv ilişkisi

Çalışmada öncelikle Kur'ân-ı Kerîm'in kâfirlerin davranışlarını beyân ediş biçimi dikkate alınarak küfr kavramı üzerinde durulmuştur. Küfr kavramının sınırını belirlemek için buna yakın bulunan şirk, fısk, fücur, zulüm, nifak, ma'siyet, tuğyan, fitne, bağy, hirâbe kavramlarıyla küfr arasındaki münasebet tespit edilmeye gayret edilmiştir. Aynı amaca binaen bu kavramın zıddı olarak nitelenebilecek; istikamet, vasat, şükür, iman ve takvâ kavramları da incelenmiştir. Kur'ân'da 'küfr'le ilgili verilen bilgilerden hareket edildiğinde, küfrün bir çeşit gulüv (aşırılık) içerdiği, gulüvün küfre sebep olabileceği anlaşılmaktadır. Bu iki kavram arasındaki bağlantının çift yönlü olduğu tespit edilmiştir. Yani küfr kişiyi gulüve yönlendirdiği gibi gulüvün de küfre sebep olabileceği görülmektedir. Bu durum yapılan tarihsel analizden anlaşıldığı gibi, Kur'ân kıssalarında da kendisini göstermektedir. Söz gelimi; Nemrud'un Hz. İbrahim karşısında aşırılık içeren davranışının arka planında onun küfrünün yer aldığı söylenebilir. Tezde küfr ve gulüvü iyileştirme yolları da araştırılmış ve bu cümleden olarak, Kur'ân'daki sevgi kavramının küfr ve gulüvü engellemede oynadığı rol kaydedilmiştir. İslâm'ın vasat (orta yol) dini oluşu, toplusal barış ve güveni sağlaması da bu bağlamda ele alınmıştır. Bunlara ilaveten, İslam'ın toplumda kin ve nefreti yasaklayıp, adaleti, ahde vefayı ve haksızlıkları ortadan kaldırma hedeflerine ilişkin öğretileri üzerinde durulmuştur.