Küresel doğan işletmelerin uluslararasılaşma sürecinde örgütsel kabiliyetleri ve bunların ihracat performansına etkileri üzerine karşılaştırmalı bir araştırma

Küresel Doğan İşletmeler (KDİ), Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin (KOBİ), sınırlı kaynak ve uluslararası deneyimlerine rağmen, kurulduktan kısa bir süre sonra uluslararası pazarlarlarda faaliyet gösterebileceklerini anlatmak için kullanılan bir kavram olup, aşamalı/geleneksel uluslararasılaşma modellerine bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. KDİ'lerin bu erken ve hızlı uluslararasılaşma süreci, ilgili literatürde, genellikle; girişimci, işletme ve çevresel faktörlerle açıklanmaya çalışılmış, söz konusu faktörleri desteklemeye ve derinleştirmeye yönelik çeşitli teorik yaklaşımlarla değerlendirmeler yapılmıştır. Bu çalışmada işletme temelli faktörlerden yola çıkılarak, kaynak temelli yaklaşım ve kabiliyetler perspektifinden hareketle, KDİ'lerin dış pazarlara erken ve hızlı açılmalarına etki ettiği düşünülen örgütsel kabiliyetlerin (uluslararası girişimcilik yönelimlilik, uluslararası pazar yönelimlilik, uluslararası pazarlama kabiliyeti, uluslararası ağ bağlantıları kabiliyeti, teknoloji kabiliyeti, örgütsel/yönetsel kabiliyetler, finansman kabiliyeti, bilgi teknolojileri kabiliyeti), Geleneksel İşletme/İhracatçı (Gİ) (yavaş ve aşamalı bir şekilde uluslararasılaşan işletmeler) olarak sınıflandırılan KOBİ'lerden farklılık gösterip göstermediği, işletmelerin KDİ veya Gİ olarak sınıflandırılma ihtimali üzerindeki belirleyicilikleri ile farklı düzeylerde (bütün işletmeler, KDİ'ler ve Gİ'ler) ihracat performansı üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırma Ege İhracatçı Birlikleri listesindeki 112 ihracatçı KOBİ (61'i KDİ ve 51'Gİ) ile yapılan bir anket ile yürütülmüştür. Örgütsel kabiliyetlerin öncelikle bir bütün olarak ve daha sonra uluslararası işletmecilik (uluslararası girişimcilik yönelimlilik, uluslararası pazar yönelimlilik-müşteri yönelimlilik, rakip yönelimlilik, fonksiyonel yönelimlilik-, uluslararası pazarlama kabiliyeti, uluslararası ağ bağlantıları kabiliyeti) ve fonksiyonel kabiliyetler (teknoloji kabiliyeti, örgütsel/yönetsel kabiliyetler, finansman kabiliyeti, bilgi teknolojileri kabiliyeti) olarak sınıflandırıldığı ve çeşitli araştırma modellerinin geliştirildiği çalışmada, literatüre katkı sağlayacak pek çok bulguya ulaşılmıştır. Yapılan t-testi, KDİ'lerin; uluslararası girişimcilik yönelimlilik, uluslararası pazar yönelimliliğin alt boyutları, uluslararası pazarlama kabiliyeti, uluslararası ağ bağlantıları kabiliyeti ve teknoloji kabiliyeti açısından Gİ'lerden farklı olduğunu göstermiştir. Lojistik regresyon analizi ile; uluslararası girişimcilik yönelimlilik, uluslararası ağ bağlantıları ve teknoloji kabiliyetlerinin KDİ'leri Gİ'lerden ayıran en önemli özellikleri olduğu tespit edilmiştir. Örgütsel kabiliyetlerin öncelikle bir bütün olarak ele alındığı ve işletmelerin ihracat performansı üzerindeki etkilerine bakıldığı doğrusal regresyon analizi; uluslararası girişimcilik yönelimlilik, uluslararası ağ bağlantıları ve finansman kabiliyetlerinin, işletmelerin ihracat performansı üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye, teknoloji kabiliyetinin ise negatif yönlü ve anlamlı etkiye sahip olduğunu göstermiştir. KDİ'lerde uluslararası pazarlama kabiliyeti ve finansman kabiliyeti, ihracat performansı üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahipken, bilgi teknolojileri kabiliyeti açısından negatif yönlü ve anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Gİ'lerde ise hiçbir örgütsel kabiliyetin ihracat performansı üzerinde anlamlı bir etkisi bulunamamıştır. Sadece uluslararası işletmecilik kabiliyetlerinin işletmelerin ihracat performansı üzerindeki etkilerine bakıldığı modellerde; uluslararası girişimcilik yönelimlilik, rakip yönelimlilik ve uluslararası ağ bağlantıları kabiliyetlerinin işletmelerin ihracat performansı üzerinde etkili olduğu, bu örgütsel kabiliyetlerden hiç birinin KDİ'lerin ihracat performansını açıklamazken, sadece rakip yönelimliliğin, Gİ'lerin ihracat performansı üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Sadece fonksiyonel kabiliyetlerin işletmelerin ihracat performansı üzerindeki etkilerinin incelendiği modellerde ise, finansman kabiliyetinin her düzeyde incelenen işletmede etkili olduğu, ek olarak KDİ'lerde negatif yönlü olmak üzere bilgi teknolojileri kabiliyetinin, Gİ'lerde ise örgütsel/yönetsel kabiliyetlerin ihracat performansları üzerinde etkili olduğu bulunmuştur. Araştırma, erken ve hızlı uluslararasılaşma literatüründe ele alınmış olan farklı örgütsel kabiliyetleri bütünleştirmesi, hem uluslararası işletmecilik ve fonksiyonel kabiliyetler, hem de farklı uluslararasılaşma düzeylerinde bulunan işletmeler bağlamında bütüncül ve karşılaştırmalı bakış açıları sunması bakımından literatüre önemli katkılar sağlayabilir. Araştırmanın, ilgili kurum ve kuruluşlar nezdinde; KOBİ'lerin, erken uluslararasılaşma ve yüksek ihracat performansı sağlayabilmeleri adına geliştirmeleri gereken kabiliyetleri ortaya koyma, bu anlamda verilebilecek devlet desteklerinin nitelikleri hakkında yol gösterme ve gelecekteki çalışmalara ışık tutma noktasında katkıda bulunacağı düşünülmektedir.