Matematik öğretiminde öğretmenlerin öğrencilerinin öğrenme gelişimlerini fark etme becerisini inceleyen araştırmaların sistematik incelenmesi

Fark etme becerisi, öğretmenlerin sahip olması gereken temel mesleki becerilerden birisidir ve sınıfta öğretmenlerin öğrencinin matematiksel düşüncelerinden önemli olanlarını, öğrenme öğretme ilkeleriyle ilişkilendirerek, öğretiminde birtakım düzenlemeler yapması olarak tanımlanır. Bu araştırmanın amacı 2002-2022 yılları arasında Türkiye'de matematik öğretiminde fark etme becerisiyle ilgili yapılmış makale ve tezleri sistematik olarak incelemek ve bu konudaki eğilimin yönünü tespit etmektir. Bu bağlamda çalışmaların, amaçları, fark etme becerisi düzeyinin incelenmesinde kullanılan yöntemleri, fark etme becerisi bileşenleri, fark etme analiz çerçeveleri, yöntem bilgisi ve sonuçları incelenmiştir. Çalışmanın amacı doğrultusunda YÖK Ulusal Tez Merkezi, TR Dizin, Google Akademik, Taylor Francis, ERIC, Springer veri tabanları taranmıştır. Bu kapsamda 50 tane (20 tez, 30 makale) çalışma incelenmiştir. Çalışmalar yayın sınıflama formundaki temalara (yazarın adı ve yayın yılı, yayın türü, çalışmanın amacı, fark etme düzeyini inceleme yöntemi, fark etme becerisi bileşenleri, fark etme analiz çerçevesi, araştırma yöntemi ve deseni, çalışma grubu ve büyüklüğü, veri toplama aracı, veri analiz türü ve sonuçları) göre kodlanmıştır. Veri toplama yöntemi olarak doküman inceleme tekniği kullanılmıştır. Verilerin analizinde içerik ve betimsel analiz teknikleri birlikte kullanılmıştır. Bulgulara göre video kulüp, öğretmen eğitimi dersleri, fakülte okul iş birliği, modelleme etkinlikleri, eylem araştırması, ders imecesi, Story Circles modeli ve öğrenme yörüngeleri gibi mesleki gelişim uygulamalarıyla fark etme becerisinin gelişiminin incelendiği belirlenmiştir. Fark etme beceri düzeyinin belirlenmesinde daha çok video analiz ve çözüm kâğıtları kullanılmıştır. Araştırmacıların büyük çoğunluğunun fark etme becerisi bileşenlerini bütüncül olarak ele aldığı tespit edilmiştir. Araştırmacılar fark etme becerisinin gelişimini ve düzeyini belirlerken daha çok Jacobs, Lamb ve Philipp'in (2010) ve Van Es'in (2011) analiz çerçevesini kullanmıştır. Ayrıca çalışmalarda çoğunlukla nitel araştırma yöntemlerinin ve durum çalışması deseninin kullandığı tespit edilmiştir. Ortaokul matematik öğretmeni adaylarıyla ve küçük çalışma gruplarıyla yürütülen çalışmaların çoğunlukta olduğu belirlenmiştir. Veri toplama aracı olarak daha çok video kaydı, görüşme ve yansıtıcı rapor kullanılmıştır. Çalışmaların sonuçları incelendiğinde öğretmen adaylarının ve öğretmenlerin fark etme becerisi düzeylerinin düşük olduğu ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerin ve öğretmen adaylarının öğrencilerin matematiksel düşüncelerine yönelik dikkatlerinin iyi olduğu fakat yorumlama düzeylerinin düşük ve çözüme yönelik önerilerinin yüzeysel olduğu belirlenmiştir. Mesleki gelişim uygulamalarının fark etme becerisinin gelişiminde etkili olduğu tespit edilmiştir. Öğretmen eğitimi programlarının fark etme becerisinin gelişimini sağlayacak şekilde gözden geçirilmesi önerilmektedir.