Mâtürîdî'nin te'vîlâtü'l-kur'ân'ında işârî tefsirin imkânı

İmam Mâtürîdî kelâm, tefsir ve diğer İslami ilimler bağlamında önemli bir âlimdir. Mâtürîdî'nin işârî tefsir sahasında ismi anılmasa da tefsirinde yaptığı yorumların işârî tefsir kapsamına gireceği aşikârdır. Te'vîlâtül-Kur'ân, Mâtürîdî'nin dirâyet tefsiri kapsamında değerlendirilmiş bir eseridir. Mâtürîdî bugüne kadar mütekellim kimliği ile anılmıştır. Müfessirin tasavvuf kültürüne etkisi ve katkısına dair çalışmalar yakın zamanda yapılmaya başlamıştır. Mesela bazı çevrelerde onun tefsirinde işârî yorumların olmadığı kanaati dile getirilmektedir. Fakat yaptığımız çalışmalar Mâtürîdî'nin tefsirinde işârî tefsire katkı sağlayacak görüşleri bulunduğu yönündedir. Bu çalışma Mâtürîdî'nin tefsirinin işârî yönünü açığa çıkarmak için yapılmıştır. Çalışma yapılırken Mâtürîdî'nin yaşadığı zaman ve coğrafya göz önünde bulundurularak, onun tasavvufla irtibatına yönelik bilgilere ulaşılmaya çalışılmıştır. Bu veriler, tarihsel gelişmeler ışığında ele alınmış, başka zamanlarda, başka kimseler tarafından kaleme alınan bilgiler, derlenip karşılaştırılarak somut neticelere ulaşılmıştır. Anlaşılan o ki Mâtürîdî tefsirine, yaşadığı coğrafyanın bilgi ve kültürünü yansıtmıştır. Bunun da önemli göstergelerinden birisi tefsirine işârî yorumlara dair bazı hususları aktarmış olmasıdır. Kaynaklarda Mâtürîdî'nin tasavvufî yönün bulunduğu da ifade edilmektedir. Hatta hakkında menkıbe ve rüyalar anlatılan Mâtürîdî'nin Hızır ile görüştüğü gibi birtakım bilgilere de yer verilmektedir. Kelâbâzî gibi tasavvufî yönü ön planda olan bir âlimin eserinde, Mâtürîdî'nin zühdü ve yaşantısıyla Mâverâünnehir sûfîlerini etkilediği anlatılmaktadır. Bu bağlamda Mâtürîdî'yi ve eserini tasavvuf açısından değerlendirirken, yaşadığı bölgenin mistik yapısını ve bu yapının İslamlaşma sürecindeki etkilerini göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Mâtürîdî'nin mahzâ bir sûfî olup olmamasından ziyade, ortaya koymaya çalıştığımız şey, onun içinde bulunduğu zaman ve mekâna ne kattığı ve bu katkıları eserine nasıl yansıttığını anlamakla doğrudan irtibatlıdır.