Diyabetik retinopatili bireylerin diyabet öz yönetimi ve sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişkide üretken yapay zekâ kabulünün aracılık rolü

Araştırma, diyabetik retinopatisi (DR) olan bireylerin diyabet (DM) öz yönetimi ve sağlık okuryazarlığı (SOY) arasındaki ilişkide üretken yapay zekâ (ÜYZ) kabulünün aracılık rolünü değerlendirmeyi amaçlayan, tanımlayıcı bir araştırmadır. Araştırma, etik ve yasal izinler alındıktan sonra Aralık 2024‒Nisan 2025 tarihleri arasında Ankara Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Altı Nokta Körler Derneği'ndeki DR'si olan bireyler ile gerçekleştirilmiştir. Veriler; Anket Formu, Sağlık Okuryazarlığı- Kısa Form (SOY-Kısa Form), Tip 2 Diyabet Öz Yönetim Ölçeği (T2-DÖYÖ) ve Üretken Yapay Zekâ Kabul Ölçeği (ÜYZKÖ) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi IBM SPSS 27 ve Jamovi programları ile gerçekleştirilmiştir. İki gruplu karşılaştırmalarda bağımsız örneklem t testi, üç ve daha fazla gruplu karşılaştırmalarda ANOVA ve Kruskall-Wallis H testi uygulanmıştır. Ölçekler arasındaki ilişkiler Pearson korelasyon katsayısı ile değerlendirilmiştir. Aracılık analizi için değişkenler arasındaki dolaylı etkilerin test edilmesi amacıyla Hayes'in regresyon tabanlı prosedürü kullanılmıştır. Araştırmada DR'si olan bireylerin ÜYZ kabul düzeyinin ortalamanın üzerinde olduğu (59.81 ± 21.26) belirlenmiştir. SOY-Kısa Form ile T2-DÖYÖ arasında orta düzeyde pozitif yönlü bir ilişki olduğu bulunmuştur (r = 0.354, p <0.05). SOY-Kısa Form ile ÜYZKÖ arasında ise daha güçlü bir pozitif ilişki tespit edilmiştir (r = 0.530, p <0.05). T2-DÖYÖ ile ÜYZKÖ arasında ise istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yönlü bir ilişki gözlenmiştir (r = 0.384, p <0.05). Bununla birlikte SOY'un T2DM öz yönetimi üzerindeki etkisi hem doğrudan hem de ÜYZ kabulü aracılığıyla dolaylı olarak istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur (p <0.05). Araştırma sonucunda, aracılık analizine göre SOY düzeyinin ÜYZ kabul ve T2DM öz yönetimi düzeylerini etkilediği; ÜYZ kabul düzeyinin ise T2DM öz yönetimini ve SOY'u etkilediği görülmüştür. Dolayısıyla ÜYZ kabulünün, DR'si olan bireylerdeki SOY'un T2DM öz yönetimi üzerindeki etkisinde kısmi bir aracılık rolü üstlendiği belirlenmiştir. Bireylerin ÜYZ'nin fırsatlarını bildikleri ancak bu fırsatları DM'lerini yönetmek için kullanmaları konusunda daha fazla desteklenmeleri gerektiği sonucuna varılmıştır.