Meslek liselerinde meslek dersi öğretmen ve öğrencilerinin dijital yeterlikleri

Bu çalışmada, Türkiye'de Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinde meslek dersi öğretmenleri ve bu okullarda öğrenim gören 9-12 sınıf aralığındaki öğrencilerin dijital yeterliliklerinin farklı değişkenler açısından incelenerek, iki grubun dijital yeterlilik seviyelerini belirleme amaçlanmıştır. Bu kapsamda araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama yöntemi benimsenmiş ve örnekleme yöntemlerinden kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma evreni 2022-2023 eğitim öğretim yılında Konya İli Selçuklu İlçesi'nde toplam 13 Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinde 330 meslek dersi öğretmeni ve 8342 öğrenciden oluşmaktadır. Araştırma kapsamında öğretmen ve öğrencilerin dijital yeterliliklerini tespit etmek amacıyla Avrupa Komisyonu tarafından geliştirilen ve literatürde benzer araştırmalarda kullanılmış olan Dijital Yeterlilik Ölçeği kullanılmıştır. Ölçek, 6 faktör altında 46 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin öğrenciler açısından toplam varyansın % 54,99'unu, öğretmenler açısından ise % 73,39'unu açıkladığı görülmektedir. Ölçeğin tamamına ait Cronbach Alfa güvenirlik değeri öğrenciler ölçekleri için 0,961, öğretmen ölçekleri için ise güvenirliği düşüren 3 maddenin çıkarılmasıyla toplam 43 maddede 0,974 olduğu görülmüştür. Öğretmen ve öğrenciler için geliştirilen bu ölçekte yer alan faktörler güvenlik (1), veri okuryazarlığı (2), problem çözme (3), dijital içerik üretimi (4), iletişim ve işbirliği (5) ve etik (6) alanlarında yeterlilikleri kapsamaktadır. Geliştirilen Dijital Yeterlilik Ölçeği ile öğretmen ve öğrencilerin dijital yeterlilikleri farklı değişkenler açısından incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre öğretmen ve öğrencilerin dijital yeterlilik algıları arasında anlamlı farklılık olmadığı görülmüştür. Ölçek öğrenciler açısından incelendiğinde cinsiyete göre sadece veri okuryazarlığı alt boyutunda erkekler lehine anlamlı bir farklılık görülmüştür. Sınıf düzeyine göre 11 ve 12. Sınıf düzeyindeki öğrenciler lehine alt sınıflara göre ölçek alt boyutlarında anlamlı farklılaştığı görülmüştür. Öğrencilerin bölümlerine göre ise, teknoloji odaklı bölümde okuyanlar lehine ölçek genelinde ve alt boyutlarında anlamlı farklılaşmalar olduğu görülmüştür. Ölçek öğretmenler açısından incelendiğinde yaşa göre genç öğretmenler lehine ileri yaştakilere göre dijital yeterlilik genel algısı ve alt boyutlarında anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Yine öğretmenlerin mesleki kıdemine göre de ölçekte düşük kıdemliler lehine anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin yüz yüze dijital içerikli kurslara katılma sıklığının artması halinde, dijital yeterlilik algı seviyelerinde pozitif anlamlı farklar olduğu görülmüştür. Öğretmen ve öğrenci dijital yeterlilik ölçekleri karşılaştırmalı olarak incelendiğinde ise veri okuryazarlığı ve güvenlik alt boyutlarında öğretmenler lehine, dijital içerik üretimi alt boyutunda ise öğrenciler lehine anlamlı farklılıklar olduğu görülmüştür. Tüm ölçek sonuçları değerlendirildiğinde öğretmen ve öğrencilerin dijital yeterliliklerinin orta düzeyde olduğu görülmüştür. Buna göre, öğretmen ve öğrenciler dijital anlamda orta düzeyde yeterlilik algılarına sahip olsalar da, 21. Yy beceri seviyelerinin yetersiz olduğu ve bu kapsamda geliştirilmelerine fırsat ve olanaklar sağlanması gerektiği düşünülmektedir. Çalışma sonucunda ulaşılan bulgular çerçevesinde literatüre önerilerde bulunulmuştur.