Meyve suyu sanayisi atıklarından elde edilen kompostun sebze tarımında kullanım olanaklarının belirlenmesi

Bitkisel üretimde yenilenebilir ve yerel kaynakların önemi her geçen gün daha da artmaktadır. Bu materyaller arasında meyve suyu ve salça fabrikası atıklarından elde edilen kompost önemli role sahiptir. Bu çalışmada, organik atıklardan elde edilen kompostların tarla koşullarında domates yetiştiriciliğinde, topraksız tarımda domates ve hıyar yetiştiriciliğinde ve domates, biber, hıyar ve marulda fide yetiştirme ortamı olarak kullanım olanakları araştırılmıştır. Çalışmada, Tokat'ta meyve suyu ve salça fabrikalarının atıklarından elde edilen elma, üzüm ve domates kompostları 3 farklı çalışmada denenmiştir. Birinci denemede, kompost materyalleri farklı kombinasyonlar halinde ve ayrıca kimyasal gübre ile birlikte tarla koşullarında domates yetiştiriciliğinde ahır gübresi ile karşılaştırmalı olarak denenmiştir. Kompost materyalleri ve ahır gübresi dikim öncesi 10 ve 20 ton/ha dozlarında toprağa karıştırılmıştır. İkinci denemede, domates, elma ve üzüm posalarından elde edilen kompostlar saf ve birbirleri ile karıştırılarak perlit ilave edilmiş (2 kompost:1 perlit) domates ve hıyar yetiştiriciliğinde topraksız yetiştirme ortamı olarak denenmiştir. Kontrol ortamı olarak kokopit + perlit (2:1) karışımı kullanılmıştır. Üçüncü denemede, kompost materyalleri perlitle karıştırılarak (2:1), domates, biber, hıyar ve marul fidelerinin yetiştiriciliğinde denenmiştir. Kontrol ortamı olarak torf + perlit (2:1) karışımı kullanılmıştır. Tarla koşullarında kompost ve ahır gübresi kullanılması toprağın fiziksel ve kimyasal yapısında iyileşme sağlamıştır. Deneme sonunda toprak organik madde miktarı kontrol parsellerinde % 2.27, ahır gübresi uygulanan parsellerde % 3.13 ve kompost uygulanan parsellerde % 3.26 olmuştur. Tarla denemesinde domateste pazarlanabilir verim kontrol parsellerinde 40.87 ton/ha, NPK uygulamasında 60.27 ton/ha, en iyi kompost uygulamasında 90.30 ton/ha olmuştur. Kompost kullanılması domatesten sonra ikinci ürün ıspanakta önemli düzeyde biyokütle artışı sağlamıştır. Topraksız ortamda kompost kullanımı pazarlanabilir verimde kontrol parsellerine göre önemli düzeyde artış sağlamış, domates verimi 205.10 ton/ha'dan 286.59 ton/ha'a, hıyar verimi 215.91 ton/ha'dan 344.96 ton/ha'a yükselmiştir. Domates, biber, hıyar ve marul fidelerinin yetiştirilmesinde kompost ortamları torfa eşdeğer düzeyde etkili sonuçlar vermiştir. Sonuç olarak, tarla koşullarında domates yetiştiriciliğinde, topraksız tarımda domates ve hıyar yetiştiriciliğinde ve domates, biber, hıyar ve marulda fide yetiştiriciliğinde domates, elma ve üzüm posalarından elde edilen kompost materyalleri başarıyla kullanılmış ve kontrol uygulamalarına benzer veya daha üstün sonuçlar elde edilmiştir. Yenilenebilir, çevre dostu, dışa bağımlılığı olmayan ve ekonomikliği dikkate alındığında ülkemizde bol miktarda bulunan organik atıklardan elde edilecek kompost materyallerinin tarla koşullarında, topraksız tarımda ve fide yetiştiriciliğinde kullanılmasına gecikmeden başlanmalıdır.