Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî'nin hadisçiliği ve Kitâbü'l-Megâzfdeki hadislerin incelenmesi

Tarih boyunca hadisçiler ve tarihçiler arasında sıkı bir rekabetin olduğu söylenmektedir. Ancak bu rekabet iddiası modern dönemin bize dayattığı bir algı gibi durmaktadır. Her iki alanın mensupları arasında bir rekabetten ziyade sahip olunan mirasın farklı yönlerden muhafaza edilmesi söz konusudur. Bu itibarla tarihçiler ellerinde bulunan Hz. Peygamber'e ait malumatın nesillere aktarılması adına bir amaç belirlemişler ancak bu aktarım esnasında sorgulanabilir kriterler oluşturmamışlardır. Hadisçiler ise hadislerin Hz. Peygamber'e aidiyetini tespit edebilecekleri, sorgulanabilir bir sened mekanizması geliştirerek O'na ait hiçbir söz, fiil ya da takriri aktarmamışlar, bunu yapmaya çalışanları da sert bir şekilde eleştirmişlerdir. Bu amaçla pek çok kriter belirlenmiş ve bu kriterler hadis usulü diye adlandırdığımız metodolojinin temellerini oluşturmuştur. Her iki kesim arasındaki metodoloji kaynaklı ihtilaf özellikle hicrî ikinci yüzyıldan sonra belirgin bir şekilde devam etmiş olsa da her iki kesimin mensupları da birbirlerinin alanlarına dair eserler üretmekten geri durmamışlardır. Bahsini ettiğimiz hicrî ikinci yüzyıl içerisinde dahi bu çalışmalar başlamıştır. Söz gelimi tâbiîn neslinin önemli hadis âlimlerinden olan ve hadislerin tedvinini ilk kez gerçekleştiren İbn Şihâb ez-Zührî (ö. 124/742) el-Meğâzî isimli bir eser kaleme alarak hadisçi kimliğinin yanına tarihçi kimliğini de ekleyebilmiştir. Onun bu eser içerisinde kullandığı metotlar kendisinden sonra gelen pek çok âlimi derinden etkilemeyi başarmış ve sonuçta her iki alanda da söz sahibi olan isimler ortaya çıkmıştır. İşte bu isimlerden birisi hiç kuşkusuz Muhammed b. Ömer el-Vâkıdî'dir (ö. 207/823). Vâkıdî; hadis, tarih ve pek çok alanda otuza yakın eser kaleme almış fakat bunlardan sadece birkaçı günümüze ulaşabilmiştir. Günümüze ulaşan ve Vâkıdî'ye şöhret kazandıran eserlerinden en önemlisi ise çalışmamızın temelini oluşturan Kitâbü'l-MeğâzTdir. Vâkıdî bu eserindeki her bir bölümün kronolojik malumatını çok hassas bir şekilde vermesi ve geniş bir tarih birikimine sahip olması sebebiyle tarihçiliğini ortaya koyarken eserinde yer verdiği binlerce hadis rivayetiyle ve bu rivayetlerinde kullandığı bizim tespit edebildiğimiz dokuz farklı rivayet metotuyla da hadisçiliğini ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Vâkıdî, Meğâzî, Kitâbü'l-Meğâzî, Rivayet metodu, İslam Tarihi