Muhammed İkbal'in benlik felsefesinin ahlak ve siyaset üzerindeki etkisi

Yirminci yüzyılda İslam felsefesine yeni bir bakış açısı kazandıran Muhammed İkbal'in benlik felsefesinin ahlak ve siyaset üzerindeki etkisinin alınacağı bu çalışmada öncelikle, İkbal'in tarihsel ve kuramsal arka planı ele alınarak onun yetiştiği dönemdeki şartlardan hareketle genel bir giriş yapılacaktır. Konuyla ilgili çalışmalardan sonra ilk bölümde, İkbal'in yaşadığı dönemde siyasi şartlar, etkilendiği akımlar, kişiliğine yön veren düşünürlerden bahsedilecektir. İkbal'in benlik felsefesinin oluşumu üzerindeki tezahürleri incelenmeye çalışılacaktır. İlk kısmında konuyu sınıflandırma çabası içinde olacağız, yani başka bir deyişle İkbal'in yetiştiği koşullar ve aldığı doğu-batı eğitimini göz önünde bulundurarak benliğin ne olduğuna dair tanım yapıp, benlik ile ilgili kavramlara ve benliği güçlendiren, zayıflatan unsurları ele almaya çalışacağız. Çalışmanın üçüncü safhasında, İkbal'in ahlak anlayışı altında; ahlak olgusu, ahlak ve metafizik, insan hürriyeti, dua ve ibadet, din ve ahlak, dini tecrübe, benlik felsefesinin tevhit ilkesine yansımasından hareketle ahlak anlayışının değerlendirilmesi ve kötülük problemine değinilecektir. Benliğin, ahlak üzerinde nasıl bir etkisi olduğuna bu başlıklar altında dikkat çekmeye çalışacağız. Devam eden dördüncü bölümde İkbal'in siyaset anlayışı altında; onun siyaset ideolojisindeki temel kavramlar ve eleştirdiği düşünceler, ideal devlet anlayışı ve temel ilkeleri, benlik ve toplum üzerinde durulacaktır. İslam dünyası açısından baktığımızda İkbal'in yaşam felsefesinin ana merkezi, batı kültürünün Müslüman toplum üzerinde zayıflatıcı ve hatta yok edici tesirlerine karşı entelektüel düzeyde mücadele öğretisini toplumun her kesimine yaymaya çalışması olarak özetlenebilir. İkbal, batı kaynaklı ahlaksal, kültürel ve siyasal sapkınlıklardan Müslümanları arındırmayı ve İslam'ı asli ve öz değerleriyle yeniden yorumlayıp topluma kazandırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada İkbal'in eserleri okunurken teorik olarak süreç devam etmiş; diğer taraftan da İkbal'in doğduğu şehir olan Pakistan'da Urdu Dili ile onun hakkında yazılmış olan eserler tercüme edilmeye çalışılarak pratik kısım tamamlanmıştır. Genel bir bakış açısı olarak ifade edebilecek söz konusu çalışmanın sonuç bölümünde, batılı tarzda eğitim almış hatta batı üniversitelerinde akademik çalışmalar yapmış filozofun; benlik felsefesinin ahlak ve siyaset üzerindeki etkisi başlığı altında doğu-batı düşüncesinden nasıl faydalandığına dikkat çekilerek Türk akademi camiasının huzuruna sunmak istedik. Anahtar Kelimeler: Muhammed İkbal, Benlik, Ahlak, Siyaset, Toplum.