Mülteci ve sığınmacıların yerel ve uluslararası iş hayatında karşılaştıkları engeller ve çözüm önerileri

Türkiye'nin merkezi konumu itibarıyla Orta Asya ve Ortadoğu'nun uluslararası göç sürecinde kentsel ve kitlesel anlamda büyük sığınmacı ve mülteci göçüne ev sahipliği yaptığı ifade edilmektedir. Bu araştırmada Türkiye'de bulunan geçici koruma ve uluslararası koruma statüsündeki Afganistanlıların ve Suriyelilerin bulundukları uydu şehirlerdeki girişimcilik yaşamlarını ve kendi işlerini kurma aşamasında karşı karşıya kaldıkları zorluklar kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, doğal olarak ana vatanları ile ilişkileri olan Afganistanlı ve Suriyeli sığınmacıların ve mültecilerin uluslararası ticaret yapma potansiyellerinin yüksek olduğu düşüncesinden hareketle; Türkiye'de geçici koruma kapsamındaki Suriyeliler ve uluslararası koruma kapsamındaki Afganistanlıların kendi işlerini kurmalarının önündeki ekonomik, hukuki ve sosyal vb. engeller belirlenmiş ve buna yönelik öneriler dikkate alınarak çözüm yolları araştırılmıştır. Bu çerçevede sığınmacıların kendi işlerini kurma ve uluslararası ticaret yapma potansiyelleri ortaya çıkarılmıştır. Bunun yanı sıra söz konusu sığınmacıların ve mültecilerin kendi işlerini yaparken karşı karşıya kaldıkları güçlükler ve görünmez engeller tespit edilmeye çalışılmıştır. Sığınmacıların ve mültecilerin maruz kaldıkları problemler ve Türkiye üzerindeki düşüncelerinin anlaşılması hedeflenmiştir. Söz konusu süreçte Türkiye'deki mültecilerin toplum tarafından nasıl karşılandıklarının yanı sıra sosyal ve ekonomik alandaki faaliyetleri de ele alınmıştır. Çalışmada sığınmacıların ve mültecilerin Türkiye'ye gelme amaçları, karşılaştıkları zorluklar ve bölgesel olarak toplum içindeki rolleri sorgulanarak analiz edilmiştir. Böylelikle Türkiye'ye gelen mültecilerin yeteneklerinin ve iş potansiyellerinin belirlenip engellerin ortadan kaldırılmasının ülke ekonomisine ve mültecilere olumlu yönde katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Buna ek olarak söz konusu mültecilerin bir kısmının kendi ülkeleriyle etkileşim sağlaması sonucunda ülkelerindeki zengin iş adamlarının Türkiye'de yatırım yapmaya teşvik edildikleri belirtilmektedir. Öte yandan özellikle potansiyel sığınmacıların ve mültecilerin kendi işlerini kendi imkânlarıyla kurmuş olan girişimcilerin karşılaştığı sorunların göz ardı edildiği gözlemlenmiştir. Bu araştırma kendi imkânlarıyla kendi işletmesini açan mültecilerin deneyimlerine ve yaşamsal zorluklarına odaklanmaktadır. Çalışma, saha araştırması odaklı, gözlem ve mülakat tekniğiyle nitel veri toplama yöntemini benimseyen bütüncül ve derinlemesine bir araştırmaya dayanmaktadır. Bu bağlamda çalışmanın örneklemini belirleyen en önemli ölçütü (ana kütle) Türkiye'nin küçük ve orta ölçekli işletmelerinde sahipliği bulunan Suriyeli ve Afganistanlı mülteci girişimcilerden oluşmaktadır. Bir bakıma çalışmanın gövdesini oluşturan geçici koruma statüsünde bulunan kayıtlı Suriyeliler, kentsel veya kendinden yerleşik mülteci girişimciler ve uluslararası koruma kapsamındaki ve normal ikamet ile yaşayan Afganistanlı mültecilerden olmaktadır. Bunlar kendi işlerini kurmuş girişimciler olmakla beraber alt sorunsal olarak belirtilen soruların ölçümlenmesi ve çözümlenmesinde toplumsal düzey ile bireysel düzey birlikte ele alınmıştır. Suriyeli ve Afganistanlı girişimciler üzerinden derinlemesine mülakatlarla elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle kodlama/kategorileştirilen bilgiler yorumlamaya uygun hale getirilerek mülteci girişimcilerin oluşumuna, özelliklerine dair sorulara yanıt alınmıştır. Bu nedenle çalışma, 'mülteci girişimciliği' olgusu çerçevesinde 'anlatı araştırması' (narrative studies) kapsamındadır. Araştırmanın çalışma grubunda yer alan araştırma verilerinin, yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak, toplam 36 kişiyle derinlemesine görüşme (mülakat) yöntemi aracılığıyla veri toplanmaya çalışılmıştır.