Necati Bey Divanı'nın ilk yüz gazelindeki benzetme sanatlarının dil yönünden incelenmesi

Benzetme sanatlarından teşbih ve istiare sanatını oluşturan unsurların kelime, kelime grubu ve cümledeki durumu bakımından şu özelliklerine rastlanmıştır: Ayrıntılı benzetmede benzeyen unsur isim ve zamir; isim tamlaması, özne ve nesne olabilmektedir. Benzetmelik unsuru ise isim, isim/sıfat tamlaması; nesne ve dolaylı tümleç olabilir. Benzetme aracı edat ve fullerle görülürken benzetmelik ile birlikte oluşturduğu edat grubu içinde yer alır. Bu yapı cümlede zarf tümlecidir. Benzetme aracı bazan yüklem de olabilir. Benzetme yönü fiil, birleşik fiil türleriyle ifade edilirken yüklem de olabilmektedir. Kısaltılmış benzetmede benzeyen unsur isim, isim/sıfat tamlamaları, özne ve nesne; benzetmelik isim, isim/sıfat tamlamaları birleşik fiil grubu, nesne ve dolaylı tümleç; benzetme aracı ise edat ve fiillerden oluşurken cümlede yüklem de olabilmektedir. Pekiştirilmiş benzetmede benzeyen unsur isim, isim tamlaması ve özne olarak görülür. Benzetmelik unsuru isim, sıfat tamlaması, yüklem olarak kullanılırken, benzetme yönü sıfat fiil grubu ve birleşik fiil gruplarıyla ifade edilmiştir. Uz benzetmede benzeyen unsur isim, isim tamlaması, özne; benzetmelik unsuru ise isim, sıfat, isim/sıfat tamlamaları, yüklem şeklinde ifadesini bulur. Bir benzetmeyi oluşturan temel unsurlardan, benzeyen ya da benzetmeligin söylenip söylenmemesine göre, açık ya da kapalı istiare şeklinde çeşitlenen istiare ise; yapıyla kayıtlı olmaktan çok, anlamca zenginleşmiş haliyle, her hangi bir yapıda kullanılabilir. Bunlar arasında isimler, isim/sıfat tamlamaları, birleşik fiil grubu, ünlem grubu; özne, nesne, dolaylı tümleç, bağımsız tümleç ve yüklem gibi kuruluşlar ortak olarak kullanılmıştır.