Divan edebiyatı
473 theses under this subject heading
Taşlıcalı Yahya Bey Dîvânı'nda Bezm u Rezm
Divan şairleri içinde yetiştikleri toplumun ve kendi yaşam alanlarının izlerini şiirlerinde yansıtmışlardır. On altıncı yüzyıl şairlerinden Taşlıcalı Yahya Bey de bu şairlerden biri olarak divan şiirinin sınırları içinde kalmış, mesleğinin etkisini şiirlerine konu edinmiştir. Yahya Bey asker bir şair olarak şiirlerinde hem bezme hem de rezme dair unsurları sıkça kullanmış bir şairdir. Şairin mesleğinin askerlik olması rezme dair kullanımları belirgin kılarken rint anlatıcı kimliğiyle şiirler yazması ve tasavvufa intisab etmesi de bezme dair unsurları kullanmasını sağlamıştır. Bu çalışmada öncelikle Yahya Bey Dîvânı'nda bezme ve rezme ait ögeler taranmıştır. Yapılan taramada bezm ve rezm kavramlarıyla ilgili unsurlar tespit edilerek fişlenmiş ve tasnif edilmiştir. "Yahya Bey Dîvânı'nda Bezm u Rezm" adlı çalışmanın girişinde şairin hayatı, sanatı, eserleri hakkında genel bilgiler verilmiştir.. Çalışma iki ana bölüm etrafında şekillenmiştir. Çalışmanın birinci ve ikinci bölümünde şairin şiirlerinden yola çıkılarak bezme ve rezme dair unsurlar tespit edilip açıklanmıştır. Bezme dair unsurlarda şair bezmin tasavvufi anlamlarını dikkate almıştır. Bunda yaşamının son dönemlerinde askerlikten ayrıldıktan sonra tercih ettiği yaşam biçimi etkili olmuştur. Aynı zamanda asker bir şair olan Yahya Bey'in rezme ait unsurları da sıkça kullandığı ve şiirlerinde bizzat katıldığı savaşlardan bahsettiği görülmüştür. Bu yönüyle Yahya Bey'in şiirlerinde bezmin ve rezmin belirleyici bir yönünün olduğunu söylenebilir. Sonuç olarak asker bir şair olan Yahya Bey'in mesleğinin ve askerlik mesleğinden sonraki yaşamının divanında etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Şairin divanındaki şiirlerinde tasavvufun etkisi, rezmle ilgili bölümde ise askerlik mesleğinin etkisi olmuştur. ANAHTAR KELİMELER Divan Şiiri, Bezm, Rezm, Yahya Bey.
Moralı Azîz Dîvânı: İnceleme-metin
Moralı Azîz, XVIII. yüzyılda yaşamış Divan şairlerimizdendir. Şairin bir divanı vardır. Bu çalışma, Moralı Azîz ve Dîvânı üzerine yapılan ilk çalışmadır. Moralı Azîz Dîvânı'nın tek nüshası vardır. Divanda 220 gazel, 1 mesnevi, 2 kıt'a, 6 rubai, 43 müfred ve 3 tarih bulunmaktadır. Divan üzerine yapılan incelemede, Moralı Azîz'in şiirlerini klâsik üslûpta oluşturduğu ve şiirlerinde âşıkane konuları işlediği görülmüştür.Anahtar SözcüklerMoralı Azîz, Divan şiiri, XVIII. yüzyıl, metin.
Ortaöğretim öğrencilerinin divan edebiyatına bakışı: Çorum il merkezi örneği
Divan edebiyatı devri eserleri, uygun inceleme yöntemlerinden yararlanılması kaydıyla, öğrencilerin bilişsel-duyuşsal yeteneklerini geliştirir ve onlara nitelikli bir güzellik algısı edinmeleri noktasında katkı sağlar. Ne var ki Tanzimat'la birlikte divan edebiyatı ve bu edebî dönemin özellikleri farklı nedenlerden ötürü etkisini kaybetmiştir. Öğrenciler bu dönemin lisanına, güzellik anlayışına, biçim hususiyetlerine ve anlatım şekillerine iyice yabancılaşmışlardır. "Ortaöğretim Öğrencilerinin Divan Edebiyatına Bakışı: Çorum İl Merkezi Örneği" baş-lıklı bu incelemede divan edebiyatı hususunda öğrencilerin belleğine yerleşen düşünceler tespit edilmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada sorunların fark edilmesi için divan edebiyatının idrakiyle alakalı öngörüler üstünden likert ölçeğine bağlı anket oluşturulmuştur. Divan edebiyatıyla ilgili ders almış, ortaöğretim onuncu sınıfta olan öğrencilere divan edebiyatıyla alakalı sorular yöneltilerek bulgular derlenmiştir. Toplanan bulgular, SPSS yazılımında çözümlenerek bu verilerin frekans ayrımları ile yüzdelik dilimleri belirlenmiştir. Üç bölümden oluşan tezin ilk bölümünde araştırma ile ilgili hususlar hakkında bilgiler verilirken ikinci bölümünde araştırma ile ilgili çalışmalar ve nihâyet üçüncü bölümünde ise araştırma ile elde edilen bulgular açıklanmıştır. İnceleme bitiminde ortaya çıkan veriler ışığında da divan edebiyatının öğrencilerin gö-zünde olumsuz bir şekilde algılanmasında en önemli hususun döneme ait dilin anlaşıl-masındaki zorluklar olduğu ortaya çıkmıştır. Anahtar Kavramlar: Divan edebiyatı, öğrenci algısı, inceleme, likert ölçeği.
Divanlarda çocuk tasavvuru (14.-20. yüzyıllar)
Toplumun en küçük bireyi olan çocuk, insan hayatının vazgeçilmez bir unsuru olup evliliğin en önemli amacıdır. Fıtraten her insan, bir aile kurup neslinin sürmesi için çocuk sahibi olmak ister. Çocuk dünyaya göz açtıktan büyüyünceye kadar toplum hayatıyla ciddi bir bağ kurar. Kendi ailesi başta olmak üzere çevresindeki herkesin odak noktası haline gelir. Gerek aile hayatında gerekse toplumsal yaşantıda oldukça önemsenen bir varlık olan çocuk, edebî metinlerde de kullanılan bir unsur olmuştur. Nitekim çocuk teması, Türk edebiyatının yaklaşık altı asırlık uzun bir evresini oluşturan klasik Türk edebiyatı ürünlerinde de işlenmiştir. Bu çalışmanın başlıca amacı, divanlarda çocuk temasının tespiti, tasnifi ve tahlilidir. Çalışmada ilk olarak çocuk kavramını karşılayan sözcükler incelenmiş, bu sözcüklerin şiirlerdeki kullanım sıklığı tespit edilmiştir. Daha sonra çocukla ilgili edebî yaklaşımlara yer verilmiş olup; çocuğu niteleyen özelliklerin, toplumsal hayattaki unsurların, çocuğa ilişkin atasözü ve deyimlerin, teşbih ve telmih unsuru olarak çocuğun beyitlere ne şekilde yansıdığı gösterilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise çocukların doğumu, ölümü ve sünneti gibi önemli olayları anlatan müstakil manzûmeler ortaya konmuştur. İncelenen divanlarda çocuk kavramını karşılamak üzere birçok sözcüğün kullanıldığı görülmektedir. Çocuk teması şairler tarafından somut ve soyut bir biçimde ele alınmıştır. Beyitlerde, çocuğa özgü mizaç ve davranışların, bebeklikteki özelliklerin, sosyal hayattaki unsurların, çocuk temalı atasözleri ve deyimlerin işlendiği; nebâti unsurlar, hayvanlar, kozmik unsurlar, çalgı aletleri, çeşitli araç, gereç ve eşyalar, soyut imgeler gibi birçok kavramın da çocuğa teşbih edildiği görülmektedir. Ayrıca divanlarda çocukların doğumu, ölümü ve sünneti gibi önemli olaylar üzerine yazılan müstakil manzûmeler de bulunmaktadır.
Yozgatlı Hüznî Dîvânı gazeller bölümü incelemesi [bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük]
Yozgatlı Hüznî Dîvânı Gazeller Bölümü İncelemesi [Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük] adlı çalışmanın amacı, günümüzde klasik Türk şiirinin şekil, anlam ve beslendiği kültürel mirasa uzak kalınması nedeniyle bu eserlerin anlaşılması ve yorumlanmasında ortaya çıkan birtakım zorlukları ortadan kaldırıp bu eserlerin daha geniş kitlelerce okunup anlaşılabilmesini sağlamaktır. Söz konusu çalışmayı oluştururken; Dîvân'ın söz varlığını tespit etmek, şâirin üslubu ve edebî kimliği hakkında bilgiler elde etmek, gazellerin anlamlarına hâkim olmak ve bu bilgilerle ilgili sistematik verilere sahip olmak amaçlanmıştır. Metinlerin kolayca sistemleştirilerek anlaşılabilmesini sağlayan Tebdiz Projesi -Türk Edebiyatı Metinleri Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü- üzerinden hazırlanan çalışmada; Yozgatlı Hüznî Dîvânı'nda yer alan gazellerdeki sözcük ve terkiplerin bağlamsal anlamları belirtilerek metnin kapsamlı bir dökümü yapılmıştır. Ayrıca sözcüklerin sözlüklerde yer almayan anlamları da tespit edilmiştir. Yedi bölümden oluşan çalışmamızda birinci bölüm Dîvân'ın şâiri Yozgatlı Hüznî'nin hayatı ve edebî kişiliği, ikinci bölüm dil ve üslup özellikleri, üçüncü bölüm meşhur şahsiyetler, dördüncü bölüm kelimelerin anlam açısından değerlendirilmesi, beşinci bölüm dînî ve tasavvufî kavramlar, altıncı bölüm şekil incelemesi, yedinci bölüm ise tespitler ve yazım önerileridir. Çalışmanın asıl kısmı olan sözlük bölümünde de, metinde yer alan tüm sözcükler bağlamdaki yerleri ve işlevleriyle alfabetik olarak sıralanmıştır. Anahtar Kelimeler: Hüznî, Hüznî Dîvânı, Bağlamlı Dizin, İşlevsel Sözlük.
Elmastraşzâde Mustafa Hilmî'nin 2. dîvânı (İnceleme-metin)
Bu çalışmayla 19. yüzyılın ilk yarısında yaşamış âlim, mutasavvıf ve musikişinas bir şâir olan Elmastraşzade Mustafa Hilmî'nin ikinci dîvânını tanıtmak ve Türk Edebiyatına kazandırmak amaçlanmıştır. 48 varaktan ibaret olan bu dîvân Marmara Üniversitesi Kütüphanesi Nadir Eserler Bölümü'nde T 819.1 HİL numarasıyla kayıtlıdır. Aşk, musiki, Allah ve Hz. Muhammed sevgisi ağırlıklı konuları oluşturmaktadır. Diğer konular dünyanın geçiciliği, zamanının bozukluğu vs.dir. Kadirî tarikatine mensup şâirin şiirleri bu tarikatten izler taşır. Şiirleri, gerek dil ve üslûp gerekse edebî sanatlar bakımından dîvân şiirinin genel özelliklerini yansıtmaktadır. Çalışmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. Girişte, Hilmî'nin yaşadığı dönem olan XIX. yüzyılın sosyal, idârî ve edebî ortamının genel özelliklerini belirtmeye çalıştık. Birinci bölümde Hilmî'nin hayatına, edebî kişiliğine ve eserlerine âit bilgilere yer verdik. İkinci bölümde Dîvân'ı ana hatlarıyla şekil, muhteva ve dil açısından incelemeye çalıştık. Üçüncü bölümde Dîvân'ın transkripsiyonlu metnini verdik. Anahtar kelimeler: Dîvân Edebiyatı, Dîvân Şiiri, Hilmî
Reşid Mehmed Efendi Divançesi
Bu çalışmada, XVIII. yüzyıl hattat şairlerinden Reşid Mehmed Efendi'nin hayatı, edebî kişiliği ve Divançe'si incelenmiştir. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Reşid Mehmed Efendi'nin hayatı hakkında bilgiler verilip edebî kişiliği incelenmiştir. İkinci bölümde Divançe'nin incelemesine yer verilmiştir. Divançe'deki nazım şekilleri ve türleri, ahenk özellikleri, dil ve üslup özellikleri ve muhteva özellikleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde Divançe metni, dördüncü bölümde transkripsiyonlu metin verilmiştir. Bu çalışma ile kaynaklardan yapılan araştırmalar ve Divançe'den hareketle Reşid Mehmed Efendi'nin Türk Edebiyatı içindeki yeri tespit edilmeye çalışılmıştır.
Remzî Dîvânı(İnceleme-metin)
Çalışmamızda XVI. yüzyıl dîvân şâirlerinden olan Bursalı Remzî Çelebi'nin hayatı, sanatı ve edebî kişiliği hakkında bilgi verilerek, Dîvân'ın çeviri yazısı ve incelenmesi yapılmıştır. Bu çalışma bir giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızın Giriş bölümünde şâirin yaşadığı dönem genel hatlarıyla ele alınmış ve edebiyatımızda "Remzî" mahlasını kullanan diğer şâirler hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde şâirin adı, mahlası, doğum yeri, doğum tarihi, memleketi, ailesi, eğitim hayatı ve hocası, mesleği, vefatı, kabri ve hayatıyla ilgili diğer bilgiler ele alınmıştır. Daha sonra edebî şahsiyeti ele alınarak şâirin dil ve üslûbu hakkında bilgi verilip onu etkileyen şâirler ve diğer şâirlerle olan ilişkileri değerlendirilmiştir. Ardından Dîvân hakkında bilgi verilip nüsha tanıtımı ve nüshanın imlâ özellikleri aktarılmıştır. İkinci bölümde ise; eserin şekil ve muhteva yönünden incelenmesi yer almaktadır. Özellikle eserin en hacimli kısmını oluşturan gazellerde kullanılan vezinler, gazelleri oluşturan beyit ve mısra sayıları tablolar halinde gösterilmiştir. Diğer nazım şekilleri hakkında da detaylı şekilde bilgi verilmiştir. Eserin muhteva özellikleri içinde ise; din, tasavvuf, sosyal hayat, efsâneler ve rivayetler, şahsiyetler, tipler, milletler, ülkeler, şehirler, eserler, hayvanlar, bitkiler, kokular, âşık ve sevgili gibi konular değerlendirilmiştir. Ardından eserde kullanılan edebî sanatlar, atasözleri ve deyimler incelenmiştir. Üçüncü ve son bölümde metnin tesisinde dikkat edilen hususlar belirtilerek Dîvân'ın çeviri metni verilmiştir. Yaptığımız bu çalışma ile hakkında bilimsel olarak müstakil bir çalışma bulunmayan Remzî'yi ve onun bilinen tek eseri olan Dîvân'ını Türk edebiyatı tarihine kazandırmak amaçlanmıştır. Anahtar kelimeler: XVI. Yüzyıl, Remzî, Bursa, Dîvân Edebiyatı, Dîvân Edebiyatı Şairleri
Azîzî Dîvânı ve İstanbul Şehrengizi'nin sözlüğü [Bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük]
Kelime, bir ya da birkaç heceden oluşan dil birimleridir. Kelimeler cümle ya da cümle üstü birlikler içerisinde başka kelimelerle yan yana geldiğinde değişik anlam katmanları oluşturmaktadır. Bunun yanında tarihsel olarak da kelimelerin anlamları zamanla değişmiş ve bu değişme neticesinde eski edebî metinlerin anlamlandırılması bir hayli zorlaşmıştır. Bu çalışmada XVI. yüzyılın sıra dışı şairi olarak tavsif edilen Azîzî'nin Dîvân'ı ve İstanbul Şehrengizi'nin bağlamlı dizini ve işlevsel sözlüğü hazırlanmıştır. Şairin şiirlerindeki kelimelerin diğer kelimelerle olan ilintisi tespit edilmiş ve ortaya çıkan zengin mana katmaları şiirdeki bağlama göre anlamlandırılmıştır. Bu çalışmada Azîzî'nin Dîvân'ı ve İstanbul Şehrengizi ele alınmış, Azîzî'nin kelimelere yüklediği anlamların en doğru şekilde tespit edilmesi amaçlanmıştır. Böylece şairin kelimelerindeki anlamlar bağlamlı olarak incelenmiş, XVI. yüzyılın söz varlığına ve leksikoloji literatürüne katkı sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Azîzî, Dîvân, İstanbul Şehrengizi, Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlük, XVI. yüzyıl.
Fuzûlî'nin Türkçe divanında insan psikolojisi unsurları
Klâsik edebiyatın en önemli şâirlerinden Fuzûlî, yüzyılardır gerek sanatı, gerek poetikası, gerekse şahsiyetiyle araştırmacıların ilgi odağı olmuştur. Şiirindeki kudret, kendinden sonraki şâirleri etkilemiştir, etkilemeye devam etmektedir. Fuzûlî' nin şiirleri kadar kendisi de merak konusu olagelmiştir. Araştırmacılar şiirlerinde söylemek istediklerini, betimlediği duyguları değişik açılardan halen irdelemektedirler.Bu çalışmada Fuzûlî'nin şiirlerinde karşımıza çıkan insana dair bir takım his ve hasletlerin, insan psikolojisi unsurlarının incelenmesi söz konusudur. Öncelikle Fuzûlî'nin Türkçe Divanı taranmış, karşımıza çıkan ruh halleri tespit edilmiştir. Şâirin bu ruh hallerini işlerken yaklaşımı, divanın tamamından örneklerle ortaya konulmuştur.Çalışmada ele alınan ruh halleriyle ilgili temel bilgiler, tanımlar, izahlar söz konusu ruh hali işlenirken öncelikli olarak verilmiştir. Başka araştırmacıların söz konusu maddelerle ilgili değerlendirmeleri ile konuyla ilgili bilgiler zenginleştirilmeye gayret edilmiştir. Çalışmada ele alınan ruh halleri alfabetik olarak şöyledir: Ağlamak-gözyaşı dökmek-üzülmek, ah etmek, aşk, can vermek-fedakârlık, cefa çekmek-haksızlığa uğramak, huzur-huzursuzluk, insaf etmek-hoşgörülü olmak, gam-ıstırap çekmek, melâmet, pişmanlık, sabır, şükür, sevinç-mutluluk, utanma, ümitli olmak, vefa.Anahtar Kelimeler: Fuzûlî, Divan, Psikoloji, İnsan, Ağlama, Göz yaşı, Aşk, Acı çekmek.
Feyzi Halil Paşazâde Divânı
Feyzî Halil Paşazâde 18. yüzyıl divan şairlerindendir. Osmanlı devletinde de#işik makamlarda görev almıştır. İlk olarak kalemden yetişmiş ve hacegân olmuş, daha sonra ise Cebeciler Katipli?ine geçmiş ve 1198'de(1784) vefat etmiştir. Hayatı hakkında yeterli bilgiye sahip de#iliz. Feyzî Bey, devlet görevinin yanı sıra sanata da ilgi duymuş ve ?Dîvân-ı Feyzî Bey? adında bir divan oluşturmuştur. Divanda 142 şiir bulunmaktadır. Çalışmamızın esasını şairin bilinen tek eseri olan bu divan oluşturmaktadır.Çalışmamızın birinci bölümünde Feyzî Halil Paşazâde'nin hayatı, edebî şahsiyeti ve eseri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise şairin 142 manzumesinin şekil, tür, vezin ve kafiye özellikleri belirlenmiş, bu bilgiler tablolarla somutlaştırılarak sunulmuş, böylece şairin Divan edebiyatı nazım şekilerini kullanma gücü ortaya konmuştur. Yine ikinci bölümde divandaki şiirlerin muhteva özellikleri ortaya çıkarılarak şairin duygu ve düşünce dünyası, dili kullanma gücü aydınlatılmaya çalışılmıştır. Üçüncü bölümde de divan, Osmanlı Türkçesi'nden günümüz Türkçe'sine transkripsiyon harfleriyle aktarılmış, böylece okuru orijinal metinle yüz yüze getirme imkanı sa?lanmıştır.Şiirleri 18. yüzyıl Divan edebiyatı gelene?i içinde de?erlendirmek gerekir. Çünkü şiirler, gerek muhteva gerekse biçim özellikleri bakımından yaşanılan yüzyılın siyasal, sosyal, kültürel ve edebi unsurlarını taşımaktadır. Bu bakımdan Feyzî Halil Paşazâde, şiirlerine aksettirdiªi duygu ve düşünce dünyasının yanı sıra 18. yüzyıl Divan edebiyatı geleneªini ve dil özelliklerini devam ettiren bir şair olarak incelenmesi gereken bir şahsiyettir.Anahtar Kelimeler: Divan edebiyatı, Dîvân-ı Feyzî Bey, Feyzî Halil Paşazâde, 18. yüzyıl.
Sabrî-i Şâkir Dîvânı
Sebk-i Hindî akımı XVII.yüzyıldan itibaren edebiyatımızda etkisini göstermeye başlamıştır. Bu edebiyat akımından etkilenen şair, eserinde akımın gereğini ustalıkla yerine getirmiştir.Dîvân edebiyatının çoğunlukla bol sanatlı olan dili bu akım nedeniyle daha karışık ve bilmeceyi andıran bir hale bürünmüş, bu dönemdeki eserlerin okunup anlaşılması güçleşmiştir. Sebk-i Hindî temsilcilerinden olan şâir eserlerinde Farsça'yı bolca kullanma geleneğini sürdürmüş; ancak dilinin sadeliğine önem vermiştir. Sabrî Şâkir, kıvrak dili ve şâirlikteki ustalığı nedeniyle IV.Murâd ve Nef'î'den övgüler almış, bu nedenle de devrinde kendinden bahsettirmeyi başarmıştır. Şâir, eserinde aruzun farklı vezinlerini ustalıkla kullanmıştır. Eserde şâirin belirgin bir hayal gücü olduğu görülmektedir. Çoğu Dîvân şâirinin tersine eserde somut bir aşk göze çarpmaktadır. Halkın bolca kullandığı atasözü ve özdeyiş niteliği taşıyan sözlerin de yer aldığı eser edebiyatımızda kendine has yapısıyla ayrı bir yer edinmiştir.Anahtar Kelimeler: Ruh, Aşk, Bülbül.
Emetullah Hanım Divanı
Edebî eserler, bir milletin geçmişini, gelecek kuşaklara taşımada en önemli araçtır. Bu nedenle özellikle eski harflerle yazılan metinlerin Latin alfabesine aktarılarak incelenmesi büyük önem taşımaktadır.Çalışma konumuz 17. yüzyıl şairlerimizden olan Sıdkî Emetullah Hanım'ın şu an için elde bulunan tek divanının transkribi ve incelenmesidir. İlk olarak 17. yüzyılın sosyal, siyasi ve edebi görünümü hakkında kısa bir tanıtım yapılmış, şair hakkında kaynaklardaki bilgiler derlenerek şairin hayatı ve edebi kişiliği ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda şairin intisap ettiği Bayramiyye şeyhi Himmet Efendi hakkında da bilgiler toplanmıştır. Eser şekil ve muhteva yönünden incelenmiştir.Çalışmanın en kapsamlı bölümü olan tahlil bölümünde divan, din-tasavvuf, cemiyet, insan ve tabiat başlıkları altında incelenmiş, son bölümde divan Latin alfabesine aktarılarak transkripsiyon işaretleriyle gösterilmiştir.Anahtar Kelimeler: Divan, İnceleme, 17.yy, Sıdkî Emetullah Hanım.
Kütahyalı Rahimi Divanı'ndaki kasidelerin şerhi
Osmanlı Devleti 16. yy'da siyasî olarak bir yükseliş dönemine girmiş, siyasî alandaki bu yükseliş sanat, edebiyat ve kültür alanında da kendini göstermiştir. Divan edebiyatı da bu gelişmelere paralel olarak bu yüzyılda yavaş yavaş klasik bir edebiyat görünümüne kavuşmaya başlamıştır. Divan şiirinin klasik şekilleniş bakımından vücut bulmaya başladığı bu döneme Fuzûlî, Bâkî gibi divan şiiri ustaları damga vurmuştur. Türk edebiyatının parlak dönemlerinin başladığı bu yüzyılın bir şairi de Kütahyalı Rahîmî'dir.16. yüzyılda yaşamış olan Rahîmî, bu yüzyılın Osmanlısında önemli kültür şehirlerinden olan Kütahya ile anılmıştır. Divan edebiyatının gerek kuruluş gerekse gelişmesinde önemli bir şehir olan Kütahya, aynı zamanda devrin önemli muhitlerindendir.Bu çalışmada, muhtelif eserlerde ?Kütahyalı Rahîmî? olarak anılan şairin Prof. Dr. Ahmet Mermer tarafından hazırlanan ?Kütahyalı Rahîmî ve Divanı? adlı eserinden yola çıkılmıştır. İki bölümden oluşan bu çalışmada Kütahyalı Rahîmî ve Divanı'ndaki kasidelerin şerhi üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde 16. yüzyılda meydana gelen siyasî ve edebî gelişmeler ele alınmaya çalışılmış, ardından Kütahyalı Rahîmî'nin hayatı, sanatı ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde anlamı bilinmeyen kelimelerin sözlük anlamları verilmiş, daha sonra da beyit, nesre çevrilerek günümüz Türkçesiyle açıklanmıştır. Son olarak da beyitlerde geçen edebî sanatlara ve mazmunlara değinilmiştir.
Semiz-z?de Süleyman Rüşdî Efendi ve div?nı
Genel hatlarıyla XIX. yy divan şairlerinden olan Semiz-z?de Süleyman Rüşdî, Uşş?kî tarikatına mensuptur. İlk eğitimini mahalle mektebinde almıştır. Ardından Muhammed Zühdî adında bir uşş?kî şeyhinden dersler almış, olgunluk dönemine bu hocasının yanında erişmiştir. Hayatı hakkında oldukça derin bir çalışma yürüttüğümüz Rüşdî, tahminlerimize göre M. 1768 (H. 1181)'de doğmuş, M. 1855 (H. 1272) yılında da vefat etmiştir. Eğitim hayatına başladığı yıllardan itibaren sanata alaka duyan Rüşdî'nin bir divan eseri mevcuttur. Yaklaşık 4000 beyitten oluşan divanda 506 şiir bulunmaktadır. Uşş?kî Tarîkatının pîrlerini baştan sona sırasıyla sunan ?Silsile-i Tarîk-i Uşş?kî?, tıp ilmiyle alakalı ?Menafi'ün-n?s? isimli Nidaî Ankaravî tarafından istinsah edilen bir eseri vardır. Çalışmamızın muhteviyatını Rüşdî'nin divanı oluşturmaktadır.Çalışmamızın ilk bölümünde Semiz-z?de Süleyman Rüşdî'nin hayatı, edebi şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde ise divanın şekil özelliklerine yer verilmiştir. Bu bölümde şairin 506 manzumesinin şekil, tür, vezin ve kafiye özellikleri belirlenmiş, bu bilgiler tablolarla daha somut hale getirilmiştir. Bununla şairin Klasik Türk Edebiyatı'ndaki yerinin tespitine çalışılmıştır. Üçüncü bölümde de divan, Osmanlı Türkçesi'nden günümüz Türkiye Türkçesine transkripsiyon harfleriyle aktarılmış, böylece okurun orijinal metine daha kolay vakıf olması amaçlanmıştır.Anahtar Kelimeler: Klasik Türk Edebiyatı, Rüşdî Divanı, Semiz-z?de Süleyman Rüşdî, XIX. yüzyıl.
Karacızade İzzet Molla Divanı(inceleme-metin)
Çalışma konumuz, Karacızade İzzet Molla Divanı`nın metni ve divanda geçen dini, siyasi ve edebi unsurların tahlilidir.Karacızade İzzet Molla'nın hayatı hakkında pek az bilgiye sahip bulunmaktayız. Daha önce hakkında hiçbir çalışma yapılmaması ve adeta Türk kültürü ve edebiyatı içerisinde tozlu raflarda araştırılmayı bekleyen bir eser olması, bizim bu esere dokunmamıza sebep teşkil etmiştir. Bu sebeple, Karacızade İzzet Molla Divanı'nın yazma nüshası, Arap alfabesinden transkribe edilerek ilk kez gün yüzüne çıkartılmıştır.Karacızade İzzet Molla'nın divanı, döneminin tarihi, siyaseti ve edebiyatı açısından önemli bilgileri ihtiva etmektedir. Şair, eserinin muhtevası bakımından, döneminin önemli şairleri arasında sayılabilecek derecede olmasına rağmen, sanatsal açıdan döneminin siyasi çalkantıları nedeniyle pek ileri derecede değildir.Anahtar Kelimeler: Karacızade İzzet Molla, II. Mahmut, Divan, 19. yy. Şiiri, Mitolojik Unsurlar
Üsküdarlı Fodlacızâde Ahmed Râsim Dîvânı
Bu çalışmada, 1766 - 1853 yılları arasında yaşayan Üsküdarlı Fodlacızâde Ahmed Râsim'in hayatı ve dîvânı ele alınmıştır.Üsküdarlı Fodlacızâde Ahmed Râsim; Üsküdar'da doğmuş, iyi bir eğitim almış, devlet kademelerinde önemli görevlerde bulunmuştur. Emekli olduktan sonra kendisini öğrenci yetiştirmeye ve ilme adamıştır. Evini bir mektep haline getirmiş, dini ve tasavvufi kişiliği ile dönemin ve çevrenin saygın bir kişiliği haline gelmiştir. Yazmış olduğu dîvânı vefâtından hemen sonra basılmış ve çok beğenilmiştir. Dîvânı dışında manzum bir nasihat kitabı da basılmış ve uzun yıllar okullarda ders kitabı olarak okutulmuştur.Üsküdarlı Fodlacızâde Ahmed Râsim'in şiirleri genellikle tasavvuf içeriklidir. Allah ve peygamber sevgisi, târikat âdabı, dünyâ hayatının geçiciliği ve âhiret hayatı şiirlerindeki başlıca konular arasındadır.Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Üsküdarlı Fodlacızâde Ahmed Râsim'in hayatı, eserleri ve edebî kişiliği ele alınmıştır. İkinci bölümde dîvân şekil, tür, dil ve üslup özellikleri yönünden incelenmiştir. Üçüncü bölümde dîvânın muhtevâ özelliklerine incelenmiş, şâirin tasavvuf dünyası ve edebî özellikleri ortaya konulmuştur. Dördüncü ve son bölümde ise 1865 yılında basılan dîvânı transkribe edilerek verilmiştir.Anahtar Sözcükler: 19. yy, Dîvân, Fodlacızâde, Tasavvuf.
Muhyiddîn Kâdirî'nin Nasîhat-Nâme adlı dîvânı: İnceleme-metin
Bu tez çalışmasında muhteva açısından klâsik Türk edebiyatında birçok örneğine rastlanan manzûm nasîhat-nâmeler arasında gösterilen ancak çeşitli nazım şekillerinden oluşmuş bir dîvân olduğunu düşündüğümüz Muhyiddîn Kâdirî'nin eseri bilimsel usûllere uygun olarak incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde Muhyiddîn Kâdirî'nin hayatı ve şahsiyeti mevcut kaynaklardan ve eserin içeriğinden yararlanılarak incelenmiştir. İkinci bölümde eser şekil özellikleri, dil ve üslûp özellikleri ile muhteva özellikleri açısından değerlendirilmiştir. Bu çalışmadan elde edilen bulgular sonuç bölümünde değerlendirildikten sonra üçüncü bölümde eserin eski yazılı metni transkripsiyon sistemiyle yeni yazıya aktarılmıştır. Bu çalışmanın amacı eserin eldeki nüshasını bilim dünyasına kazandırmak ve daha geniş incelemelere kapı açmaktır.
Misâlî Dîvânı: İnceleme-metin
Misâlî, XVI. yüzyılda yaşamış bir Dîvân Edebiyatı şairidir. Gül Baba olarak da bilinen Misâlî'nin hayatı hakkında elde edilen bilgilerden anlaşıldığı üzere şairimiz Isparta'nın Uluborlu ilçesinin İlegüp köyündendir. Bektâşî dergâhı olduğu bilinen Veli Baba Dergâhı'na genç yaşta intisap etmiştir. Ancak Misâlî'nin eserleri ve şiirlerinden yola çıkarak kendisinin Bektâşî bir kimlikten ziyade Hurûfî kimliğe sahip olduğu görülmektedir.Yurdun çeşitli kütüphanelerinde sekiz nüshasını tespit edebildiğimiz Misâlî Dîvânı'nın nüshaları temin edilmek üzere yapılan bu çalışma üç kısımdan oluşmaktadır.İlk bölümde Misâlî'nin hayatı, edebi şahsiyeti ve eserleri ele alınmıştır.İkinci bölümde, dîvânın incelemesine yer verilmiştir.Üçüncü bölümde ise Misâlî Dîvânı'nın nüshaları tanıtılmış ve dîvânın transkripsiyonlu metni verilmiştir.Anahtar Kelimler: Misâlî, Dîvân, Hurûfîlik, Dîvân Edebiyatı
Bâkî'nin gazellerinde sosyal hayatın izleri
Bu çalışma, XVI. yüzyıla damgasını vurmuş ve döneminde `Sultânü'ş-Şuâra' olarak adlandırılmış olan Bâkî'nin Dîvânı incelenerek sosyal yaşamın izlerini görebilmek ve gösterebilmek amacıyla yapılmıştır.Bâkî, dönemin sanat anlayışında zirveye ulaşmış, zamanının düşünce ufku içerisinde, sosyal hayatın pek çok unsurunu şiirlerine işlemeyi başarmıştır. Çalışmamızda, Sabahattin Küçük'ün hazırladığı ?Bâkî Divanı?nın esas alındığı bu tez ile Bâkî'nin gözüyle sosyal hayatın nasıl olduğunun ortaya çıkartılması düşünülmüştür. Ayrıca, Küçük'ün itimat edilir ve sağlam bir metin ortaya koyması Bâkî Dîvânı'nın tez için seçilmesinde büyük rol oynamıştır. Bâkî Dîvânı'nın hacim bakımından genişliği, çalışmamızı sınırlandırmaya sebep olmuştur. Bundan dolayı çalışmamızda gazeller esas alınmıştır. Çalışmamız sosyal hayatı yansıtan beyitlerin metni ve bu beyitlerin günümüz Türkçe'sine çevirisi ve açıklamalarından oluşmaktadır. Beyitlerin sonunda yazılan rakamlar sırasıyla gazel ve beyit numaralarını göstermektedir.Araştırma önsöz, giriş, sosyal hayatın safhalarını oluşturan altı bölüm, sonuç ve kaynakça kısmından oluşmaktadır. Giriş bölümünde Bâkî'nin yaşadığı devir olan XVI. yüzyıldaki siyasî, edebî durum ve o devrin şiir-toplum yapısı, ele alınarak değerlendirildi. Temel kısmı oluşturan altı bölüm birbirinden bağımsız olarak incelendiğinden her bölüm, kendi alanının literatüründen faydalanılarak yazıldı. Sonuç kısmında dîvân incelemesinden edinilen bilgiler ışığında genel bir değerlendirme yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Sosyal Hayat, Bâkî Dîvânı, XVI. Yüzyıl, Osmanlı Devleti.
`Iydî Baba Divânı: İnceleme, metin, sözlük
Bu çalışmada şair `Iydî Baba'nın aldığı medrese eğitimi, tasavvuf bilgisi ve gezdiği yerler anlatıldı. Medresede müderrislik yaptığı ve asıl mesleğinin debbahlık olduğu tespit edildi. Bu bilgiler göz önünde bulundurularak Divan'ı transkribe edildi. Edebî yönünün daha iyi anlaşılmasını sağlayacak bilgilere yer verildi. Divan'da geçen Arapça ve Farsça kelimeler için de bir sözlük oluşturuldu.Anahtar Kelimeler: Iydî Baba Divanı, Tasavvuf, Halvetîlik.
Nef'î Dîvânı'nda duygular
Duygu sözcüğü, İngilizce'de ?emotion? kelimesi ile karşılanmaktadır. Emotion, hareket halindeki enerji anlamına gelmektedir. Bu tanıma göre duygular insanların yaşamlarını sürdürmelerini sağlayan enerji olarak nitelendirilmektedir. Duyguların tek başlarına değil, diğer duygularla birlikte kendilerini ifade etikleri görülmüştür. Duygular arasında sürekli bir bağlantı bulunmaktadır. Nef'î, XVII. yüzyılın en büyük şairlerindendir. Dîvân edebiyatının altı büyük şairinden biri olarak gösterilmektedir. Türk edebiyatında Sebk-i Hindî'i temsil eden şairlerden biri olarak kabul edilmektedir. Kendisine has bir şiir tarzı geliştirme başarısını gösteren Nef'î'nin asıl adı Ömer'dir. Erzurum'un Pasinler (Hasankale) ilçesinde doğmuştur. Oldukça lirik gazelleri bulunmakla birlikte belirgin bir yeniliği göze çarpmayan Nef'î, Dîvân edebiyatının en güçlü kaside şairi olarak bilinir. Kasidelerinde ise iki önemli özellik göze çarpmaktadır. Bunlar; methiye ve hicviyedir.Nef'î Dîvânı'nda, genel olarak belli başlı birkaç duygu göze çarpmaktadır. Şairin kişiliği, çocuk yaşta babasının kendisini terk etmesi ve doğuştan getirdiği kendisine olan aşırı güveni bu duyguların sebepleri olarak sıralanabilir. Nef'î Dîvânı'nda, özellikle kasidelerinde, aşırı derecede kendini övme, bencillik, kibir gibi duygular yoğun şekilde kendini gösterir. Gazellerinde ise, divan şiirinde gazellerin esas konusu olan aşk duygusuna da yer vermiştir.Anahtar kelimeler: Nef'î, Dîvân Edebiyatı, Duygu, Bencillik, Kibir, Fahriye(övünme).
XVI. yüzyıl klasik Türk şiirinde mevsimler
Divân şiirinde mevsimler ve mevsimsel unsurlar yani;bahâr, hazân, kış, yaz, seher, akşam, bahçe, çiçek, rüzgâr v.b. sıkça kullanılmaktadır. Divan şairleri, şiirlerinde çeşitli benzerlikleri ifade ederken tabiat unsurlarına başvurmuşlardır.Tabiat, Divân şiirinin ana konularındandır. Divan şairleri aşkı, sevgiyi, hüznü, sevgiliyi ve ayrılığı anlatırken tabiat unsurlarını kullanmışlardır. Divân şiirinde bahâr, coşkunluğun ve aşkın sembolüdür. Denilebilir ki; tabiat, insan psikolojisinin dilidir.Divan şairlerinin malzemesi tabiattır. Bu malzemeyi ustalıkla ve incelikle kullanırlar. Orijinal manalar oluştururlar. Bu manalar Divân şiirinin bir zeka oyunu oluşunu kanıtlamaktadır. Ya tabiatı olduğu gibi ya da onu, görmek istedikleri gibi kullanırlar. Divân şiirinde çiçekler de geniş yer tutmaktadır. Bunların başında gül gelir. Gül, sevgilidir. Gülün kokusu, sevgilinin kokusudur. Gülü, lale, sümbül, nergis, yasemin, menekşe gibi çiçekler izler.Anahtar Kelimeler: Osmanlı Divân şiiri, Mevsim, Bahâr, Orjinallik, Tabiat, Aşk, Çiçekler, İnsan Psikolojisi
Seyyid Hasan Haydar Divanı: İnceleme-metin-indeks
Bu araştırma 19. yy şairlerinden olan Seyyid Hasan Haydar Divanı'nın transkribi ve divanda geçen dinî ve tasavvufî unsurların tahlilinden oluşmaktadır. Çalışmış olduğumuz bu divanın Bu divanın şairi olan Seyyid Hasan Haydar, Rıfâî tarîkatına mensuptur. Bu sebeple divanda Rıfâî tarîkatı şeyhleri, Hz. Ali ve On İki İmam ile bu düşünceye ait terimler önemli bir yer teşkîl etmektedir.Seyyid Hasan Haydar'ın hayatı hakkında tezkirelerde ve yapılan araştırmalarda herhangi bir bilgiye ulaşılamadığından dolayı birinci bölümde eserin içeriğinden yararlanılarak şairin hayatı ve sanatı ortaya konulmaya çalışılmıştır. İkinci bölümde eser; şekil yapısı, dil ve üslûp özellikleri açısından değerlendirilmiştir. Çalışmanın en kapsamlı bölümü olan tahlil bölümünde divan, din ve tasavvuf başlıkları altında incelenmiştir. Araştırmanın son bölümünde ise metin, Arap alfabesinden Latin alfabesine aktarılarak transkripsiyon işaretleriyle gösterilmiştir.Anahtar Kelimeler: Eski Türk Edebiyatı, Divan, Seyyid Hasan Haydar