Nedim Divanı'nda Lale devri sosyal hayatının incelenmesi

Lâle Devri (1718-1730), XVIII.yüzyıl'da Batılılaşma yolunda ilk adımlarınatıldığı yenilik dönemidir. Bu yıllar, şekillenen yeni yaşam tarzının zevk ve eğlenceiçinde tüketildiği bir zaman dilimini kapsamaktadır. Yazdığı şiirleriyle Nedûm, LâleDevri'nin en önemli şairi ve temsilcisi olmuştur.Çalışmamız, Nedûm'in Dûvânı'nda Lâle Devri sosyal hayatına ait unsurlarınincelenmesi ile ilgili olarak yapılmış ve konuya bağlı olarak tespit edilen on sekizbaşlıktan meydana gelmiştir. İlk başlık altında; padişah ve çevresindeki insanlardanbaşlamak üzere çeşitli meslek gruplarına kadar merkezde bulunan kişilikler elealınmıştır. Bu şahsiyetler, yaşanan hayat içinde en belirgin olan kişilerdir.İkinci başlık altında, döneme uygun olarak sunulan eğlence hayatıdeğerlendirilmiştir. Eğlence ile tüketilen hayatta en önemli mekân meclistir. Meclisteelden ele dolaşan kadehler, meyhanelerde kadehlerle sunulan şaraplar dönemin endikkat çekici unsurlarıdır.Üçüncü başlık altında, tatlılar başta olmak üzere yenilip içilenler üzerindedurulmuştur. Değerlendirilen bu unsurlar, dönemin zevk ve eğlence anlayışını daaçıkça sunmaktadır.Dördüncü başlık altında, inşa ettirilen kasırlardan, camilerden, köprülerden;yapılan çeşmelerden, havuzlardan dönemin imar faaliyetleri olarak bahsedilmiştir.Lâle Devri'nin önemli bir bölümünü teşkil eden bu yapılar, sosyal hayatın en yoğunolarak tüketildiği mekânlardır.Beşinci başlık altında, giyim kuşam üzerinde durulmuş ve bu konudabelirlenen unsurlar geniş bir değerlendirme ile verilmiştir. Altıncı başlık savaş araçgereçlerine ayrılmıştır. Günlük hayatta kullanılan eşyalardan yazı ile ilgili unsurlara,kıymetli taşlar ve madenlerden süslenme ve kokulara kadar her şey on birinci başlığakadar olan bölümlerde ele alınmış ve ayrıntılı bir şekilde değerlendirilmiştir.On ikinci başlık altında, Lâle Devri'nin eğlence merkezli hayatında yer alanmusiki ve musiki aletleri döneminde taşıdığı önemle beraber incelenmiştir. Varoldukları zamanın özelliklerini yansıtan taşıma araçları ve ölçü aletleri, eğlencemeclislerinde oynanan oyunlar ayrı başlıklar altında verilmiş ve on yedinci başlığakadar bunların değerlendirilmesi yapılmıştır. Meslek erbâbı ve akrabalık adlarıbaşlığı altında da dönemin yoğun hayatı içinde yer alan çeşitli görevlilerden veakrabalık ilişkisinden bahsedilmiştir. Son başlık olan âdet ve gelenekler bölümündeincelememizin genelinde üzerinde durulmuş olan devrin âdet ve inanışları toplu birbiçimde verilmiştir. Çalışmamızın sonunda değerlendirmenin yer aldığı sonuçbölümü ve kaynakça bulunmaktadır.Nedûm, Dûvânı'ndaki tüm konuları yaşadığı hayattan ilham alarak şiirlerineaktarırken kendisini her açıdan serbest bırakmış ve dış dünyadan aldıklarını duyduğugibi yansıtmıştır. Bu şekilde, ele aldığı konularla devrini beyitlerinde âdetaölümsüzleştirmiştir. Başarısının sırrı ve onu dönemin diğer şairlerinden üstün kılanyanı da budur. Bu inceleme, Nedûm'in şiir dünyasına getirdiği yenilikleri belirtmeninyanı sıra şairin Lâle Devri sosyal hayatını Dûvânı'nda hangi kavramlarla ve ne ölçüdeişlediğini saptamayı amaç edinmiştir.