Ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi vatandaşlık kazanımlarını günlük yaşamlarında kullanımları

Sosyal bilgiler dersi vatandaşlık eğitiminde temel derslerden biridir. Bu araştırma ortaokul öğrencilerinin sosyal bilgiler dersi vatandaşlık kazanımlarını günlük yaşamlarında kullanımları belirlemeyi amaçlamaktadır. Karma yöntemlerden paralel desende gerçekleştirilen araştırmanın katılımcılarını 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Diyarbakır merkez ilçelerdeki ortaokullarda okuyan ve küme örneklem yoluyla belirlenen 1112 sekizinci sınıf öğrencisi ile bu okullarda çalışan ve ölçüt örneklem yoluyla belirlenen 21 sosyal bilgiler dersi öğretmeni oluşturmaktadır. Veriler öğrencilere uygulanan "Ortaokul Öğrencilerinin Sosyal Bilgiler Dersi Vatandaşlık Kazanımlarını Günlük Yaşamlarında Kullanımları Anketi" ve öğretmenlerle yapılan yarı-yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Anket verileri frekans, yüzde, aritmetik ortalama ve ki-kare testi ile analiz edilmiştir. Öğretmenlerle elde edilen yarı-yapılandırılmış görüşme verileri ise içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda öğrencilerin anket maddelerinin çoğunluğuna katılım gösterirken düşüncelerini açıklama, sosyal katılım gösterme ve kendi istekleriyle vatandaşlık sorumlulukları arasında seçim yapma maddelerinde kararsız kaldıkları belirlenmiştir. Öğrencilerin bazı anket maddelerine verdikleri yanıtlar ile sosyo-ekonomik çevre, cinsiyet, kardeş sayısı, aynı evde yaşayan kişi sayısı, anne- baba eğitim düzeyi, mesleği ve birliktelik durumları arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Yapılan yarı-yapılandırılmış görüşmeler sonucunda ise öğretmenlerin; öğrencilerin hak ve sorumluluk konularıyla ilgilendiklerini, haklarını kullanırken sorumluluklarını yerine getirmediklerini ve vatandaşlık kazanımlarını günlük hayata yansıtmada çevreden, eğitim sisteminden, aileden, öğretmen ve öğrencilerden kaynaklı sorunlar yaşadıklarını düşündükleri belirlenmiştir. Anahtar Sözcükler: İlköğretim, Sosyal bilgiler, Vatandaşlık, Vatandaşlık eğitimi.