Osmanlı hakimiyeti öncesi Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da yerel hanedanlar ve tarihçeleri

Doğu ve Güneydoğu Anadolu coğrafyası tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapmış; stratejik konumu, verimli toprakları, doğu ve batı dünyası arasında geçiş noktası olması gibi özellikleri ile her zaman jeostratejik öneme haiz bir bölge olmuş ve bu özellikleri dolayısıyla çeşitli siyasi yapılanmaların dikkatini çekmiştir. Tüm bu özellikleri ile dönem güçleri için hâkimiyet sahasına dahil edilmek istenen bir mücadele alanı olmuştur. Doğu ve Güneydoğu Anadolu coğrafyası Osmanlı Devleti tarafından sınırlarına dahil edilmeden çok önce Türk yerleşimine açılmıştır. Her ne kadar özellikle, 1071 Malazgirt zaferinin ardından bölgede Türk nüfusu belirgin ve baskın bir hal almış ise de bu tarihten önce de lokal yerleşmeler söz konusu olmuştur. Fakat esas olarak Malazgirt zaferi sonrasında Anadolu coğrafyası büyük ölçüde Türk yurdu olarak kabul edilmiş ve bu özelliğini Anadolu Türk beylikleri döneminde de Karakoyunlu ve Akkoyunlu gibi Türk devletlerinin idari yapılanmaları altında da devam ettirmiştir. Osmanlı Devleti ise bölgeyi Sultan I.Selim döneminde tamamen hâkimiyet altına almıştır. Bundan evvel Sultan I. Bayezid devrinde Anadolu-Türk siyasi birliği sağlama faaliyetleri başlamış olmasına karşın bu hedef Ankara Savaşı sonrası sekteye uğramıştır. Ancak Sultan I.Selim'in tahta çıkmasının akabinde Safevi Devleti ile yapılan 1514 tarihli Çaldıran Savaşı sonrası Anadolu coğrafyası üzerinde Osmanlı hâkimiyeti tesis edilmiş ve 1515 yılında kurulan Diyarbekir Vilayeti'nde yurtluk- ocaklık ve hükümet sancak yapılanması adı altında yeni bir idari düzen kurulmuştur. Bu yeni düzende bölgede meskûn yerel beyler Osmanlı hâkimiyetini tanımışlar ve Osmanlı idaresi altında ocaklık sancak tasarruf edilen beyler olarak varlıklarını devam ettirmişlerdir. Anahtar Kelimeler: Osmanlı, Safevi, Karakoyunlular, Akkoyunlular, Palu, Cizre, Hakkâri, Çemişgezek, Eğil