Palyatif bakımda malnütrisyon durumunun belirlenmesi ve beslenmenin malnütrisyon riski üzerine etkisi

Malnütrisyon riski altında olan palyatif bakım hastalarının sağlıklarını korumak ve yaşam kalitelerini artırmak amacıyla sadece enerji ve protein değil, aynı zamanda vitamin, mineral ve eser elementler gibi mikrobesinlere de düzenli olarak ihtiyaçları vardır. Bu mikrobesinler, vücuttaki biyolojik süreçlerin düzenlenmesinde kritik rol oynar ve eksiklikleri hastaların zaten zorlu olan sağlık durumlarını daha da kötüleştirebilir. Bu nedenle, beslenme planları bu mikrobesinleri içerecek şekilde düzenlenmelidir, çünkü bu, palyatif bakım hastalarının prognozunu olumlu yönde etkileyerek kötüleşmeyi önleme veya geciktirme potansiyeli taşır. Bu çalışmada; malnütrisyon tarama araçları ile hastaların malnütrisyon derecelerini saptayarak, 3 ay sonra aynı hastaların beslenmesinin malnütrisyon puanı üzerine etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmamıza 2022-2023 yılları arasında Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi EAH Palyatif Bakım Biriminde yatan ve ayaktan tedavi edilen toplam 250 birey dahil edilmiştir. Çalışmamız kesitsel ve tanımlayıcı niteliktedir. Araştırmada verilerin toplanmasında araştırmacı tarafından her hasta için primer bakım alan bir bireyin değerlendirmesi yapılarak çalışmaya dahil edilme kriterlerine uyan tüm bakım vericilere Hasta Tanıtım Formu, Nütrisyonel Risk Tarama Testi-2002 (Nutrition Risk Screen-2002(NRS-2002)), Mini Nütrisyonel Assesment testi (MNA) testleri uygulanarak değerlendirilmiştir. Bu çalışmada ilk toplanan verilerde 114 kadın ve 136 erkek; 3.ay toplanan veriler ile 94 kadın, 109 erkek ve 47 vefat eden olmak üzere 250 palyatif bakım hastası ile gerçekleştirilmiştir. Hastaların NRS-2002 ve MNA ortalamaları 1.ay sırasıyla 3,08 ± 0,99 ve 2,32 ± 0,7; 3.ay sırasıyla ortalamaları 3,11 ± 1,1 ve 2,23 ± 0,73 ve 1.ay verilerine göre vefat edenlerin sırasıyla ortalamaları 3,71 ± 0,98 ve 2,85 ± 0,36 olarak bulunmuştur. Cinsiyet ile NRS-2002 ve MNA puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak NRS-2002 ölçeğinde erkeklerde 1. ve 3.ay verilerinde farklılık göstermektedir; erkekler kadınlara göre malnütrisyonlu bulunmuşturdur. Ancak MNA ölçeğinde önemli bir fark bulunmamıştır (p>0,05). NRS-2002 ve MNA puanlarına göre 1.ay verilerine bakıldığında sırasıyla %68,2 ve %45,7; 3.ay verilerine bakıldığında sırasıyla %68,5 ve %40; vefat eden hastaların 1.ay verilerine bakıldığında sırasıyla %90,2 ve %84,8 malnütrisyonlu bulunmuştur. En sık karşılaşılan hastalık 1. ayda %22,8 oranıyla gastrointestina(GİS) tümörleri, %21,6 solunum sistemi tümörleri, %21,2 meme ca, %11,6 ürogenital sistem tümörleri, %6,4 baş-boyun tümörleri, %6 kadın genital tümörleri, %4,4 beyin ca, %2,8 ile nörolojik hastalıklar, %1,2 dermatolojik tümörler, %0,8 travma ve %1,2 oranı ile kronik hastalıklardır; 3. ayında ilk sırada %24,1 oranı ile meme ca ve vefat eden hastalar en çok %36,2 solunum sistemi rahatsızlıklarına sahip olanlar görülmüştür.1.ay verilerine göre kol çevresi 21 cm'den az ve baldır çevresi 31 cm'den az yaşayan ve vefat eden (1.ay verilerine bakılarak) sırası ile oranı %28,4 ve %54,3; %34 ve %59,6 olarak görülmüştür. Vefat edenlerde (1.ay verilerine bakılarak) kol ve bacak çevresinin daha az olduğu gözlenmiştir. VKI ile NRS-2002 ve MNA arasında negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır (p<0,001). MNA değerinde bir birimlik artış ölüm riskini 9,711 kat artırmaktadır (p=0,015). Hastaların malnütrisyon prevelansı oldukça yüksektir. Kötü beslenmeye erken müdahale malnütrisyonu önlemesine ve sağkalımı artırması üzerine etkili olmaktadır. Palyatif bakım ekibinde diyetisyenin aktif rol alması malnütrisyon riskini erken dönemde fark etmesi, beslenme tedavisi uygulanması; malnütrisyonu önlemesine, mortalitenin azalmasına önemli ölçüde katkıda bulunabilecektir. Anahtar Kelimeler Palyatif Bakım, Malnütrisyon, Enteral Beslenme, Parenteral Beslenme