Sabit ortodontik tedavi gören ergenlerde sağlık okuryazarlığı düzeyi ve tedaviye uyum ilişkisi

Amaç: Bu tez çalışmasının amacı sabit ortodontik tedavi görmekte olan ergenlerin sağlık okuryazarlığı (SOY) düzeyi ile ortodontik tedaviye uyumunun ilişkisini incelemektir. Birey ve Yöntem: Prospektif ve gözlemsel olarak planlanan bu çalışma Çukurova Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı'nda ortodontik tedavi gören, yaşları 12 ile 18 arasında değişen 87 ergen üzerinde yürütülmüştür. Çalışmada veri toplama gereci olarak "Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32)" ve "Sağlık Okuryazarlığı Senaryo Ölçeği (SOY-SEN)"; ağız ve diş sağlığına ilişkin bilgi düzeyini ölçen "Dental Bilgi Yordama Metni (DBYM)" ve "Dental Bilgi Yordama Resmi (DBYR)"; ortodontik tedavi başlangıcını izleyen dördüncü ayda (T0) ve birinci yılda (T1) tedaviye uyumu belirlemeyi hedefleyen "Ortodontik Hasta Uyum Ölçeği (OHUÖ)" ile "Klinik Uyum İncelemesi (KUİ)" kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizi SPSS 25.0 aracılığıyla Shapiro-Wilk, Student t-testi, Pearson ki-kare, Pearson korelasyon ve Paired Sample t-testleri ile gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Yaş ortalaması 14,9±1,6 olan örneklem grubunun %63,2'si kadın, %36,8'i erkek hastadan oluşmaktadır. TSOY-32 indeks kategorilerine göre katılımcıların % 12,64'ünün yetersiz, % 28,74'ünün sorunlu-sınırlı, % 37,93'ünün yeterli, % 20,69'unun mükemmel sağlık okuryazarlığına sahip olduğu belirlenmiştir. Hastaların yaşları ile TSOY-32 puanları arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki olduğu saptanırken (r=0,212; p=0,049); diğer demografik bulgular açısından anlamlı bir farklılığa rastlanmamıştır (p>0,05). SOY-SEN Vaka A ve Vaka B için puan ortalaması 4 üzerinden sırayla 3,66 ve 3,40'tır. DBYM ve DBYR puan ortalamaları ise sırayla 10 üzerinden 4,85 ve 6 üzerinden 4,81'dir. Hastaların T0 ve T1 OHUÖ puan ortalamaları birbirine yakınken (p=0,983), T0 KUİ puan ortalamasının T1'e göre anlamlı derecede düşük olduğu saptanmıştır (p=0,003). TSOY-32, DBYM ve DBYR puan ortalamaları ile OHUÖ ve KUİ puan ortalamaları arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır (p>0,05). Hastaların SOY-SEN Vaka A puan ortalamaları ile T0 KUİ ve ∆ KUİ puan ortalamaları arasında pozitif yönlü zayıf bir ilişki olduğu tespit edilmiştir (r=0,258; r=0,232). Sonuç: Çalışmamızın bulguları örneklemimizdeki ergenlerin yarıdan fazlasının yeterli/mükemmel sağlık okuryazarlığı kategorisinde yer aldığını ve ortodontik tedavideki uyum düzeyinin genel olarak iyi iken, dental bilgi düzeyinin yetersiz olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ergen hastaların "sağlık okuryazarlığı düzeyi" ile "ağız ve diş sağlığına ilişkin bilgi" seviyesinin ortodontik tedavi süresince gösterdikleri uyum düzeyini doğrudan etkilemediğini öne sürmek olanaklıdır. Anahtar Kelimeler: Ağız sağlığı okuryazarlığı, Ergen hasta, Ortodonti, Hasta uyumu, TSOY-32, Ortodontik Hasta Uyum Ölçeği, Klinik Uyum İncelemesi