Sağlık kurumlarına başvuran hastaların sağlık okuryazarlığının ve kullanılan eğitim materyallerinin sağlık okuryazarlığına uygunluğunun değerlendirilmesi

Sağlık kurumlarına başvuran hastaların sağlık okuryazarlığının ve kullanılan eğitim materyallerinin sağlık okuryazarlığına uygunluğunun değerlendirilmesi amacıyla yürütülen tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma, Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi ve Prof. Dr. Celal Ertuğ Etimesgut Devlet Hastanesi dahili bilim polikliniklerinde yapılmıştır.Araştırma kapsamına, Başkent Üniversitesi Ankara Hastanesi'nden 385, Prof. Dr. Celal Ertuğ Etimesgut Devlet Hastanesi'nden 303 hasta olmak üzere toplam 688 hasta alınmıştır.Araştırmanın verileri, sağlık okuryazarlığını değerlendirmeye yönelik soru formu, Genel Sağlık Anketi (GSA), eğitim materyallerinin okuryazarlık yönünden uygunluğu, ?Yazılı Materyallerin Uygunluğunun Değerlendirilmesi? formu ve eğitim materyalinin güvenirlik ve bilgi kalitesi, DISCERN (Quality Criteria for Consumer Health Information) ölçüm aracı kullanılarak toplanmıştır.Çalışmanın verileri, hastalarla yüz yüze görüşme yapılarak toplanmış ve verilerin analizi One-Way ANOVA, T testi ve chi-square testleri ile değerlendirilmiştir.Hastaların yaş ortalamasının 46. 21 ±15.76 olduğu, yarısından fazlasının evli (%72.2) ve kadın (%67.6) olduğu, %44.8' inin çalışmadığı ve %33'ünün gelirinin giderinden az olduğu saptanmıştır.Hastaların %40.2'sinin kendi okuma düzeyini kötü/çok kötü olarak değerlendirdiği, %69.5'inin bilgisayarı olduğu ve %52.5'inin bilgisayar kullanmayı bildikleri ve %32.8'inin her zaman sağlıkla ilgili bilgilere ulaşmak için interneti kullandığı, %43'ünün okuma ve yazma ile ilgili aktivitelerde her zaman, %30.7'sinin bazen diğer kişi ve/veya kişilerden yardım aldığı saptanmıştır. Hastaların sağlıkla ilgili bilgilere sıklıkla sağlık çalışanlarından (%93.1) ulaştıkları belirlenmiştir.Hastaların büyük çoğunluğunun sağlığını iyi/çok iyi ve mükemmel olarak değerlendirdiği, %68.9'u tanı konulmuş bir hastalığı olduğu, %67,7'sinin ez 1 defa hastanede yattığı, çoğunluğunun ilaç kullandığı, %44.3'ünün bir diyeti olduğu, %86.9'unun diyeti ile ilgili sağlık personeli tarafından bilgilendirildiği ve %56.1'ine yazılı bir eğitim materyali verildiği belirlenmiştir. Hastaların yaklaşık yarısının Genel Sağlık Anketine (GSA) göre orta ve yüksek risk grubunda yer aldığı ve sağlığı sürdürme aktivitelerini gerçekleştirme durumlarının düşük olduğu saptanmıştır.Hastaların sağlık okuryazarlığı ile ilgili durumlara yönelik aktivitelere ilişkin puan ortalamalarının genel olarak yüksek olduğu saptanmıştır. Okuryazar olmayanların ve sadece okuma yazma bilenlerin, geliri giderinden az olanların, kendi sağlık düzeyini kötü/çok kötü olarak değerlendirenlerin, GSA'ne göre yüksek riskli gruptaki hastaların, diğer hastalara göre sağlık okuryazarlığı ile ilgili aktivitelere yönelik puanlarının daha düşük olduğu belirlenmiştir.Çalışma kapsamında incelenen 35 yazılı eğitim materyalinden 7'sinin hem uygunluk, hem de bilgi kalitesi yönünden uygun olmadığı saptanmıştır.Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda; hastaların kendi sağlıkları konusunda bireysel sorumluluklarını artırıcı faaliyetlerin planlanması, eğitim materyallerinin yazıdan daha çok görselliğe odaklı olması, eğitim düzeyi düşük ve yaşlı bireylerin tedavi ve bakım süreçlerinde dikkatle değerlendirilmesi, karşılaştırma için çalışmanın genel okuryazarlığı düşük ve 1. Basamak sağlık kuruluşlarına başvuran hastalarla yapılması önerilebilir.