Son dönem böbrek yetmezliği hastalarında beyaz cevher değişikliklerinin beyin diffüzyon tensör görüntüleme ile değerlendirilmesi

Son dönem böbrek yetmezliği (SDBY) üre ve toksik metabolitlerin fazla birikimi ile sonuçlanmakta ve SDBY hastaları multisistem disfonksiyonun yanı sıra üremik nöropati ile karşılaşmaktadır. SDBY hastalarına tedavi amacıyla genellikle hemodializ uygulanmasına rağmen erken dönemde sessiz beyaz cevher değişiklikleri oluşabilmektedir. Bu çalışmanın amacı difüzyon tensör görüntüleme (DTG) ile hemodialize giren son dönem böbrek yetmezliği hastalarında bilişsel disfonksiyonlar ile mikrostriktürel beyaz cevher değişiklikleri arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Bu çalışma Başkent Üniversitesi Hastanesi etik kurulu tarafından onaylanmış olup katılımcılardan gönüllü onay formu alınmıştır. Ekim 2014 – Aralık 2015 tarihleri arasında en az bir yıldır hemodialize giren SDBY tanılı yirmi altı hasta ile yaş ve cinsiyet uyumlu yirmi altı kişiden oluşan kontrol grubu bu çalışmada yer almıştır. Tüm katılımcılara Mini Mental Test (MMT) ile beyin MRG ve difüzyon tensör inceleme uygulanmıştır. 1,5 T cihaz ile alınan DTG görüntüleri üzerinden korpus kallosum genu ve splenium kesimlerinden, bilateral anterior ve posterior korona radiata, bilateral frontal, parietal, temporal, oksipital lob beyaz cevherlerinden fraksiyonel anizotropi (FA) ve görünürdeki difüzyon katsayısı (ADC) değerleri ölçüldü. Ölçümler deneyimli bir nöroradyolog tarafından yapıldı. İki grup arasında FA ve ADC değerlerindeki değişiklikler karşılaştırıldı. Ayrıca SDBY hasta grubunda FA değerleri ile yaş, MMT skorları ve dializ süreleri arasındaki ilişkiler incelendi. Hasta grubunda kontrol grubuna oranla sol frontal beyaz cevher, sol parietal beyaz cevher, sağ oksipital beyaz cevher, sağ temporal beyaz cevher ve sol temporal beyaz cevherden elde olunan FA değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı (p < 0,05). SDBY grubunda yapılan multiple regresyon analizinde korpus kallosum genu kesimi ve sol frontal beyaz cevher FA ölçümleri ile yaş arasında orta derecede negatif korelasyon gösterilmiş olup yaş arttıkça bu kesimlerde FA değerlerinin azaldığı izlenmiştir. Ayrıca korpus kallosum splenium kesimi, sol posterior korona radiata, sol frontal beyaz cevher, sağ temporal beyaz cevher ve sol temporal beyaz cevher FA ölçümleri ile mini mental test skorları arasında orta derecede pozitif korelasyon gösterilmiştir. Sol frontal beyaz cevher ve sağ temporal beyaz cevherde dializ süreleri arttıkça bu bölgelerdeki FA değerlerinin orta derecede azaldığı izlenmiştir. ADC değerleri hasta grubunda kontrol grubuna oranla korpus kallosum genu kesimi, sağ posterior korona radiata, sağ anterior korona radiata, sol anterior korona radiata, sağ frontal beyaz cevher, sol frontal beyaz cevher ve sağ temporal beyaz cevherde yüksek bulunmuştur (p < 0,05). Beyaz cevher bölgelerinde beyin ödemi ve demyelinizasyonun neden olduğu hasarlanma SDBY hastalarında bilişsel fonksiyon bozukluklarına sebep olabilir. Çalışmamızda DTG analizinin hemodializin neden olduğu beyaz cevher değişikliklerini göstermede yardımcı olduğu ve FA değerlerindeki değişikliklerin hemodialize giren SDBY hastalarında beyaz cevher değişikliklerini takip etmede kullanılabileceği sonucuna varıldı.