Sosyobilimsel konu tabanlı iklim değişikliği farkındalık programının etkililiği

Bu araştırma, Sosyobilimsel Konu Tabanlı İklim Değişikliği Farkındalık Programı (SİDFAP)'ın ortaokul öğrencilerinin iklim değişikliği farkındalığı üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın ilk aşamasında ortaokul öğrencilerine yönelik İklim Değişikliği Farkındalık Ölçeği (İDFÖ) ve SİDFAP geliştirilmiştir. Geliştirilen İDFÖ, toplam 16 maddeden ve iki boyuttan (bilişsel ve davranışsal) oluşmaktadır. Ölçeğin geliştirilme sürecinde içerik ve görünüş geçerliği, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği analizleri yapılmış; güvenirlik analizinde ise iç tutarlılık katsayıları ile madde analizleri kullanılmıştır. Yapılan analizler, İDFÖ'nün ortaokul öğrencilerinin iklim değişikliği farkındalık düzeylerini ölçmede geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu ortaya koymuştur. SİDFAP programının etkililiği sıralı karma yöntem deseniyle test edilmiştir. Bu kapsamda, önce nicel veriler toplanmış, ardından bu bulguları derinlemesine anlamlandırmak amacıyla nitel verilere başvurulmuştur. Nicel aşamada, İDFÖ aracılığıyla öğrencilerin farkındalık düzeyleri öntest-sontest uygulamalarıyla belirlenmiştir. Nitel aşamada ise yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla öğrencilerin SİDFAP'a ilişkin deneyimleri ve programın farkındalık üzerindeki etkileri incelenmiştir. Nicel veriler t-testiyle, nitel veriler ise içerik analizi yöntemiyle kod ve temalar oluşturularak değerlendirilmiştir. Araştırma, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Doğu Anadolu bölgesinde küçük bir merkezindeki bir ortaokulun iki farklı sınıfında öğrenim gören 55 yedinci sınıf öğrencisiyle yürütülmüştür. Deney grubundaki öğrencilere SİDFAP etkinlikleri haftada iki saat olmak üzere on hafta boyunca uygulanmış, kontrol grubuna ise herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Nicel bulgular, SİDFAP'ın öğrencilerin iklim değişikliğine yönelik farkındalık düzeylerini anlamlı biçimde artırdığını göstermiştir. Nitel bulgular ise programın öğrencilerin iklim değişikliğini çok boyutlu ve karmaşık bir olgu olarak kavramalarını desteklediğini, kavramsal derinleşmeyi güçlendirdiğini ve çevresel sorumluluk bilinci kazandırdığını ortaya koymuştur. Öğrenciler edindikleri bilgileri günlük yaşam eylemleriyle ilişkilendirmiş; programın etkileşim, iş birliği ve aktif katılımı desteklediğini belirtmişlerdir. Ayrıca etkinliklerin öğretici, ilgi çekici ve tartışma tabanlı öğrenmeyi kolaylaştırıcı olduğu vurgulanmıştır. Elde edilen sonuçlar, SİDFAP'ın iklim değişikliği farkındalığını bilişsel, duyuşsal ve eylemsel düzeylerde geliştiren etkili bir öğretim modeli olduğunu göstermekte; programın iklim değişikliği gibi karmaşık çevresel konuların öğretiminde pedagojik yaklaşım olarak önem taşıdığını ortaya koymaktadır. Çalışma, çevre ve fen eğitimi alanlarına katkı sağlayarak öğretmenlere yenilikçi bir öğretim yaklaşımı önermekte ve sürdürülebilir yaşam bilincinin geliştirilmesine yönelik önemli sonuçlar sunmaktadır.