Soscioscientific issues
72 theses under this subject heading
Farklı bilgi kaynaklarından edinilen bilgilerin sosyobilimsel konularda oluşturulan argümantasyonların kalitesi ve fen başarısı üzerindeki etkisi
Bu araştırmanın amacı 8. sınıf öğrencilerinin farklı kaynaklardan bilgi edinmelerinin bilimsel tartışma sürecinde ürettikleri argümantasyonların kalitesi ve fen başarıları üzerindeki etkisini incelemektir. Çalışma 2017-2018 eğitim-öğretim yılında, Ankara'nın Altındağ ilçesindeki bir kamu ortaokulundaki 36 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Baz istasyonları ve genetiği değiştirilmiş organizmalar sosyobilimsel konularında uygulamalar yapılmıştır Tartışmacı Anketi (TA) ve Biyoteknoloji Akademik Başarı Testi (BABT) katılımcılara uygulanmış, elde edilen verilere göre birbirine denk üç grup oluşturulmaya çalışılmıştır. Öğrencilerin sosyobilimsel konulara ilişkin görüşlerini belirlemek için kavram karikatürleri kullanılmıştır. Her bir gruba, bilgi edinme kaynakları (araştırma, sunum, röportaj) rastgele atanmıştır. Her bir grup içerisinde TA ve BABT puanları bakımından homojen, sosyobilimsel konulara ilişkin görüşleri açısından heterojen üçer kişilik dört alt grup oluşturulmuştur. Önce küçük grup tartışmaları, ardından toplu sınıf tartışmaları yapılmıştır. Argümantasyon süreçleri ses kayıt cihazıyla kaydedilmiştir. Nitel verilerin analizi içerik analizi yoluyla, nicel analizler ise ön test ve son test puanlarının karşılaştırılmasıyla yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, tüm gruplarda en fazla ikinci seviyede argümantasyon üretilmiştir. İkinci seviyeden sonraki düzeylerde frekansların giderek azaldığı görülmüştür. En kaliteli sözlü argümantasyonlar araştırma grubunda üretilirken, röportaj grubu kalite bakımından diğer iki grubun gerisinde kalmıştır. Ön ve son uygulama süreci karşılaştırıldığında, son süreçte daha fazla sayıda ve daha kaliteli argümantasyonların üretildiği gözlemlenmiştir. Konu içerikleri bakımından incelendiğinde, baz istasyonları konusunda daha fazla ve daha kaliteli argümantasyonlar üretildiği tespit edilmiştir. Nicel verilere göre, farklı kaynaklardan bilgi edinen gruplardaki öğrencilerin akademik başarılarının biraz arttığı fakat grupların erişi puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark oluşmadığı görülmüştür. Bu bağlamda tüm bulgular tartışılmış, elde edilen sonuçlar doğrultusunda çalışmaya özgü çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Fen bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konuların öğretimine yönelik görüşlerinin belirlenmesi
Bu çalışmanın amacı, Fen Bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konular hakkındaki tutumları ve görüşlerinin belirlenmesidir. Bu çalışma da özel durum yöntemi kullanılmıştır. Çalışma, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Van il merkezi ve ilçelerinde görev yapmakta olan 289 (134-kadın, 155-Erkek) Fen Bilimleri öğretmeni ile yürütülmüştür. Çalışmaya katılan Fen Bilimleri öğretmenleri içerisinde amaçlı örneklem yöntemi yardımıyla seçilen 10 öğretmen ile mülakat yapılmıştır. Çalışma da veri toplama aracı olarak Sosyobilimsel Konular Hakkındaki Görüş ve Tutum Ölçeği ve yarı-yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada elde edilen nicel veriler; tanımlayıcı istatistik tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Nitel verilerin çözümlenmesinde ise içerik ve betimsel analizden yararlanılmıştır. Bu çalışma sonucunda Fen Bilimleri öğretmenlerinin, sosyobilimsel konular hakkında yeterli bilgiye sahip oldukları, Fen Bilimleri dersinde bu konulara yer verdiklerini ve günlük hayatta önem verdikleri belirlenmiştir. Bazı öğretmenlerin ise bu konular hakkında yeterli bilgiye sahip olmadıkları ve Fen Bilimleri dersinde yeteri kadar bu konulara zaman ayırmadıkları tespit edilmiştir. Öğretmenlerin sosyobilimsel konulara karşı olumsuz tutuma sahip oldukları da belirlenmiştir. Fen Bilimleri öğretmenleri bu konuların toplumu ilgilendiren ve öğretim programında yer alması nedeniyle sosyobilimsel konularla ilgili bilimsel tartışmaları ve çalışmaları takip ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenler bu konuların tartışmalı konular olduğu için, başka görüşlere saygılı olmayı, muhakeme becerilerini ve eleştirel düşünme becerilerine katkı sağladığını belirtmişlerdir. Fen Bilimleri öğretmenlerinin sosyobilimsel konular hakkındaki tutum ve görüşlerinin daha net görülebilmesi için geniş katılımlı çalışmaların yapılması önerilmektedir.
Fen bilimleri öğretmenlerinin FeTeMM ve sosyobilimsel konular ile ilgili görüşlerinin incelenmesi
İçinde bulunduğumuz yüzyılın bir gerekliliği olarak, öğrenilecek bilgiler çok yönlü düşünerek, sorgulayarak mevcut bilgilerimizle yapılandırılarak elde edildiği düşünülmektedir. Bu becerilere sahip bireyleri yetiştirmek öğretim programlarının amaçları arasında bulunmaktadır. Bu öğrenci profilini elde ederken yapılması gereken ilk adım, Fen Bilimleri dersi ile diğer alanlar arasında disiplinler arası bir bağ kurabilmektir. Bu disiplinler arası yaklaşımlardan en fazla bağ kurulabilecek olanlar Teknoloji, Mühendislik ve Matematik alanlarıdır. Son yıllarda, disiplinler arası entegrasyonun sağlanabilmesi için Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programında değişiklikler yapılmıştır. Yapılan bu değişikliklerle birlikte, bu disiplinlerin derinlemesine öğrenilmesine olanak oluşturan, öğrenilen bilgilerin günlük yaşam ile ilişkilendirilmesini sağlayan ve 21.yy yaşam becerilerine olumlu etkileri olan FeTeMM eğitimi 2017 yılında öğretim programlarına dâhil edilmiştir. Bu eğitimin istenilen düzeyde başarılı olabilmesi için öğretmenlerin bu eğitim yaklaşımına yönelik görüş ve bilgilerinin araştırılması gerekmektedir. Bu kapsamda araştırmanın ilk amacı fen bilgisi öğretmenlerinin FeTeMM eğitimi hakkındaki bilgi ve görüşlerinin araştırılması olarak belirlenmiştir. Eğitim sisteminin daha da iyiye gidebilmesi için diğer önemli nokta fen bilimleri dersinde öğrenilen bilgilerin günlük yaşamda kullanılabilmesidir. Fen bilimleri dersinde öğrenilen Sosyobilimsel konular ile bu bilgilerin günlük kullanılmasını kolaylaştırmaktadır. Sosyobilimsel konular, öğrencilerin çevrelerinde gerçekleşen durumlarla iç içe olmalarını ve bu sayede onların dersi daha kolay anlamlandırmalarını sağlar. Bununla birlikte, Sosyobilimsel konular bireylerin sadece düşünmelerini ve tartışmalarını değil aynı zamanda sosyal gelişimlerine de katkı sağlamaktadır. Bu bakımdan öğrencilerin Sosyobilimsel konularda yeterli seviye gelebilmeleri için öğretmenlerin bu konulardaki bilgi ve görüşlerinin araştırılması gerekmektedir. Böylelikle bu çalışmanın ikinci amacı olarak, fen bilimleri öğretmelerinin Sosyobilimsel konular hakkındaki bilgi ve görüşlerin araştırılması olarak belirlenmiştir. Çalışma nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseni ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemi ise, Van İline bağlı Merkez ilçelerinde (Tuşba, İpekyolu ve Edremit) görev yapan 50 Fen Bilimleri öğretmenin gönüllü katılımı ile gerçekleşmiştir. Araştırmada veriler, açık uçlu anket, yarı yapılandırılmış görüşme ve gözlem tekniği kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi nitel analiz yöntemlerinden içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Araştırma sonrasında bulgular kendilerine ait kategoriler altında kodlanarak belirtilmiştir. Çalışma sonucunda Fen bilimleri öğretmenlerinin STEM ve Sosyobilimsel konular ile ilgili yeterli alan bilgisine sahip olmadıkları belirlenmiştir. Ayrıca onların STEM eğitimini ve Sosyo bilimsel konularını sınıf ortamlarında uygulamada zorluklar yaşadıkları gözlenmiştir. Özellikle, FeTeMM eğitiminde öğretim yöntem/stratejileri kullanmada ve öğrencilerin değerlendirilmesinde fen bilimleri öğretmenlerinin çoğunun yeterli olmadıkları bulunmuştur. Çalışma ile ilgili öneriler tartışılmıştır.
Sosyal bilgiler derslerinde çevre ile ilgili konuların öğretimine ilişkin sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri
İnsan ve çevre birbirleriyle daima etkileşim içindedir. İnsanların doğal kaynakları kullanarak yaptığı yapay çevre faaliyetleri sonucunda ne yazık ki doğal çevre çoğu zaman zarar görmektedir ve bu zarar yine insanlara olumsuz dönüş yapmaktadır. Çevre sorunlarının artması yaşam kalitesini ve canlı yaşamını tehdit etmektedir. Bu nedenle çevre sorununu en aza indirmek için çeşitli proje ve faaliyetler yapılmaktadır. Bunların yanı sıra en etkili yollardan biri ise eğitimdir. Çevre eğitimi öğrencilere birçok ders kapsamında verilmektedir fakat sosyal bilgiler dersi diğer derslerden farklı olarak doğayı koruma bilinci ve duyarlılığının yanı sıra tarihi, kültürel çevreyi de ele alarak çevre eğitimi hakkında geniş bir yelpaze sunmaktadır. Sosyal bilgiler dersi, geçmişten günümüze insan ve çevre etkileşimini konu edinir ve böylece çevre kavramının sosyal ve fiziki boyutunu incelemiş olur. Buradan yola çıkarak ders kapsamında çevre ile ilgili konularda çevre eğitimi veren sosyal bilgiler öğretmenlerinin çevre eğitimi hakkında görüşleri oldukça önem teşkil etmektedir. Bu çalışmada sosyal bilgiler derslerinde çevre ile ilgili konuların öğretimine ilişkin sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşlerini ortaya çıkarmayı amaçlanmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni uygulanmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Uşak merkezde ortaokullarda görev yapan 20 (kadın=10, erkek=10) sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Çalışma grubu belirlenirken amaçlı örnekleme yöntemlerinden kolay ulaşılabilir durum örneklemesi kullanılmıştır. Araştırmanın veri toplanması aşamasında sosyal bilgiler öğretmenlerine uygulanacak yarı yapılandırılmış görüşme formu sosyal bilgiler alanında uzman 3 akademisyenin görüşleri doğrultusunda hazırlanmıştır. Yarı yapılandırılmış görüşme formuyla toplanan veriler Microsoft Office Word dosyasına taşınarak veriler metin haline getirilmiş ve kodlama yöntemi uygulanarak betimsel analiz yapılmıştır. Araştırmada elde edilen bulgularda çevre ile ilgili konuları anlatırken öğrencilere kazandırılması düşünülen değerlerin duyarlılık, sorumluluk, vatanseverlik, dayanışma, yardımseverlik, bilimsellik, saygı, sevgi ve tasarruf değerleri olduğu görülmüştür. Kazandırılması düşünülen becerilerin ise; harita okuryazarlığı, çevre okuryazarlığı, mekânı algılama, araştırma, konum analizi, değişim ve sürekliliği algılama, gözlem, problem çözme, sosyal katılım, girişimcilik, iletişim, karar verme, tablo, grafik ve diyagram çizme ve yorumlama, zaman ve kronolojiyi algılama, eleştirel düşünme, empati, kanıt kullanma, iş birliği ve öz denetim becerileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ders içi yaşanan sıkıntılarda ise çoğunlukla ders saatinin yetersizliği görülürken katılımcıların önerileri doğrultusunda ders saatinin artırılması sonucuna ulaşılmıştır. Katılımcılardan bazılarının sivil toplum kuruluşlarına katılım sağladığı sonucuna ulaşırken hepsinin derslerinde Uşak ili üzerinden örnekler verdiği sonucuna varılmıştır.
Sosyo-bilimsel konu öğretiminde modellemenin öğrencilerin çevre bilincine ve mantıksal düşünme becerilerine etkisi
Bu araştırmada sosyo-bilimsel konu öğretiminde modellemeye dayalı uygulamaların öğrencilerin çevre bilinci ve mantıksal düşünme becerileri üzerine etkisi incelenmiştir. Bu amaçla Fen Bilimleri konu içerikleri içinde yer alan, tartışmaya açık, karmaşık ve farklı bakış açıları ile değerlendirilebilen, gerçek hayatla ilgili güncel konular olan sosyo-bilimsel konularla ilgili model tabanlı etkinlikler geliştirilmiştir. Araştırma; 2018-2019 eğitim-öğretim yılı ikinci döneminde, seçmeli "Bilim Uygulamaları" dersi kapsamında 7. sınıfa devam eden 53 öğrenci ile gerçekleştirilmiştir. Deney grubunda sosyo-bilimsel konu içeriğinin sorgulamaya dayalı model tabanlı zenginleştirilmiş uygulamalar ile gerçekleştirildiği araştırmada, nicel ve nitel veri toplama yöntemlerinin bir arada kullanıldığı karma yöntem benimsenmiş ve yakınsayan paralel desen kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan nicel veri toplama araçlarını "Çevre Bilinci Ölçeği" ve "Mantıksal Düşünme Becerileri Ölçeği" oluşturmaktadır. Nitel veri toplama araçları olarak ise, görüşmeler, gözlemler ve dokümanlar kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen nitel veriler betimsel analiz ve içerik analizi tekniği ile nicel veriler ise t-testi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda uygulama yapılan deney grubundaki öğrencilerin "Çevre Bilinci" ve "Mantıksal Düşünme Becerileri Testi" puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmuştur. Nitel verilerden elde edilen bulgular ise nicel verileri desteklemektedir. Bulgulardan elde edilen sonuçlar sosyo-bilimsel konu öğretiminde sorgulayıcı model tabanlı yaklaşımın kullanılmasının öğrencilerin çevre bilinci ve mantıksal düşünme becerilerinin gelişimine katkı sağladığını göstermektedir.
Bilimin doğası ve sosyobilimsel konular etkinlikleriyle desteklenen araştırmaya dayalı öğretimin dördüncü sınıfların fen öğrenmelerine etkisi
Bu araştırmanın amacı, ilkokul dördüncü sınıf fen bilimleri dersinde bilimin doğası ve sosyobilimsel konular etkinlikleriyle desteklenmiş araştırmaya dayalı öğretimin, öğrencilerin fen öğrenmelerine etkisini incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu 2017-2018 eğitim-öğretim yılında, Adana ilinde sosyoekonomik düzeyi düşük bir bölgede bulunan bir ilkokulda öğrenim gören 28 dördüncü sınıf öğrencisi oluşturmuştur. Araştırma, bilimin doğası ve sosyobilimsel konular etkinlikleri ile desteklenmiş araştırmaya dayalı öğretime yönelik ayrıntılı veri toplamak amacıyla öğretmen olan araştırmacının sınıfında gerçekleştirilmiştir. Bu nedenle araştırma eylem araştırması metodolojisiyle tasarlanmış, çalışma grubu uygun örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Veri toplama araçları; öğrencilere ön, orta ve son test şeklinde uygulanan Bilimlin Doğasına İlişkin Görüşler Anketi (VNOS-E), Bilimsel Sorgulama Süreci Hakkında Görüş Anketi (VOSI), Araştırma Becerileri Testi (ABT), ayrıca öğretmen ve öğrencilerin yazdıkları yansıtma yazıları, kavram testleri, gözlem notları ve çalışma kâğıtlarından oluşmaktadır. Araştırmada tüm etkinlikler 2013 yılı fen bilimleri dersi öğretim programındaki kazanımlar temel alınarak uygulanmıştır. Araştırmaya dayalı öğretim etkinlikleri bilimsel süreç becerilerini geliştirmeye yönelik olarak tasarlanmıştır. Bilimin doğası ile ilgili etkinlikler ise bilimsel bilginin değişebilir olması, hayal gücü ve yaratıcılığa dayanması, sübjektiflik içermesi ve deney, gözlem ve mantıksal çıkarıma dayalı olması, olmak üzere dört temaya göre tasarlanmıştır. Araştırmanın son aşamasında sosyobilimsel konularla ilgili etkinlikler uygulanmıştır. Araştırmanın sonucunda, bilimin doğası ve sosyobilimsel konular etkinlikleriyle desteklenen araştırmaya dayalı öğretimin öğrencilerin bilimle ve bilimin doğası ile ilgili görüşlerine ve araştırma becerilerine olumlu etkisi olduğu sonucuna varılmıştır. Öğrencilerin VNOS-E, VOSI, ABT ve kavram testleri puanlarında gelişme gözlemlenmiştir. Yansıtma yazılarından ortaya çıkan verilerde ise sınıftaki bazı dezavantajlı öğrencilerin yapılan etkinliklerde daha etkin oldukları, becerilerini daha iyi ortaya koydukları sonucuna ulaşılmıştır.
Sosyobilimsel konular üzerine yapılan lisansüstü tezlerin içerik ve yöntem açısından değerlendirilmesi
Araştırma, ülkemizdeki üniversitelerde çalışılmış SBK ile ilgili lisansüstü tezlerin sistematik bir şekilde çözümlemesi yapılarak alanlardaki araştırma eğilimlerini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Bu tarz çalışmalar hazırlanılmış tezlerin analizini yapar ortaya çıkan sonuçları değerlendirir, yorumlar. Sonuçlar çıkararak yeni yapılacak araştırmalara destek olma, yardımcı olma açısından önemlidir. SBK sürekli karşımıza çıkan, olumlu mu olumsuz mu olduğu tartışmaya açık olan ve anlaşılması zor konulardır. Bu konular bilimsel ve sosyal açıdan zıtlık içerikli, eleştirel düşünme ve yargılama yapmayı gerekli kılan konulardır. Çalışmanın amacı son on dört sene de ülkemizde SBK' ya yönelik öğrenciler, öğretmenler ve öğretmenlik okuyan üniversite öğrencileriyle yapılmış tezleri incelemektir. Sistematik incelemeden yararlanılan bu çalışmada, belirlenen ölçütler doğrultusunda 2008-2022 yılları arasında Türkiye'de yayınlanmış SBK' ya dönük 127 adet lisansüstü tez incelemeye alınmıştır. İncelenilen tezlerin %76' sı yüksek lisans düzeyinde gerçekleştirilmiştir. Veri kaynağının %40' ı ortaokul öğrencileri, %37'sinin ise öğretmen adayları olduğu görülmüştür. Argümantasyon tabanlı öğrenme %15 oranında 40 tez ile en fazla karşımıza çıkan SBK ile ilgili tema olmuştur. Durum çalışmasının %36,22 oranında, deneysel-yarı deneysel desen yöntemlerinin %33,07 ve tarama(betimse ve ilişkisel tarama) modelinin %25,19 oranlarında kullanıldığı görülmüştür. Veri toplama aracı olarak anket ve görüşme formunun diğer veri toplama araçlarından daha fazla olduğu tespit edilmiştir. İncelenilen tezlerde konuların öğretiminde öğretmenlerin yeterince öz yeterlilik ve bilgiye sahip olmadığı görülmüştür. Öğretmen adaylarına etkin eğitim içeriklerinin kavratılması, örgün eğitim de bunun ders programlarına konulması, öğretmenlere ise bu içeriklerin öğretimine yönelik hizmet içi eğitimlerin verilmesi önerilebilir.
Türk çocuklarının sosyobilimsel konulara yönelik tutumları
Sosyobilimsel konular yaşadığı toplumdan beslenen ve toplumu da besleyen, üretmesini, tartışmasını yaşadığı çağı diğer çağlardan ayırt edecek yenilikler oluşturmasını sağlayan konulardır. Her yaştan insanı etkilemesi ve farklı düşüncelere açık olması, hayatımızı etkileyen konuları içinde barındırması sosyobilimsel konuları diğer konulardan ayırt eden özelliklerindendir. Fakat yapılan ulusal ve uluslararası alanyazın çalışmalarında sosyobilimsel konulara yönelik çalışmaların öğretmen adayları üzerinde çalışıldığı sıkça rastlanmıştır. İlkokul düzeyinde öğrenim gören öğrenciler üzerinde yapılan çalışmaların az olması bu çalışmanın belirleyici bir diğer etkeni olmuştur. Bu çalışmada Türk çocuklarının sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Tutumların belirlenmesinde etkili olabilecek; öğrencilerin sınıf düzeyleri, cinsiyetleri, okul türü, cinsiyetleri, anne- baba eğitim durumları, fen bilimlerine olan ilgileri ve grup içi çalışmalara katılımları alt problemler olarak belirlenip amacına uygun veri toplanıp analizleri yapılmıştır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama deseni kullanılmıştır. Araştırma Konya ilinin Meram ve Karatay ilçelerine bağlı özel ve devlet ilkokullarında öğrenim gören 3. ve 4. Sınıflarda öğrenim gören 336 öğrenciden oluşmuştur. Veri toplama süreci 2022-2023 eğitim- öğretim yılının ilk yarısında gerçekleşmiştir. Bu süreçte öğrencilere "Kişisel Bilgi Formları" ve "Çocukların Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutumları Ölçeği'' uygulanarak veriler toplanmıştır. Elde edilen verilerin analizinde bağımsız örneklemler t-testi ile tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizleri sonucunda öğrencilerin cinsiyetleri, sınıf düzeyleri, öğrencilerin sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarında anlamlı farklılıklar oluşturmadığı görülmüştür. Ancak öğrencilerin öğrenim gördükleri okul türünün, anne ve baba eğitim durumlarındaki farklılıklarının öğrencilerin sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarında belirleyici bir farklılık gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte öğrencilerin fen bilimlerine olan ilgisi, bu amaca uygun hazırlanan konulara yönelik sınıf içi tartışmalara katılımları öğrencilerin sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarında anlamlı etki ettiği görülmüştür. Elde edilen sonuçlar literatür ışığında tartışılmış ve alanyazına katkı sağlayacak öneriler sunulmuştur.
Kök hücre bağışı ve nakli ile organ bağışı ve nakli hakkında biyoloji öğretmenlerinin görüşleri: Sosyobilimsel bir çalışma
Bu çalışmanın amacı, sosyobilimsel konu olan ve biyoloji dersi öğretim programında yer alan kök hücre, doku, organ bağışı ve nakli hakkında biyoloji öğretmenlerinin görüşlerini ortaya çıkarmaktır. Çalışmada, karma desen yöntemi kullanılmıştır. Bu çalışmada (nicel çalışma ve nitel çalışma kısmının her ikisinde) katılımcılar 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Balıkesir ilinde görev yapan 45 biyoloji öğretmeninden oluşmaktadır. Çalışmada iki veri toplama aracı kullanılmıştır. Nicel veriler için Organ Nakli ve Bağışı Tutum Ölçeği kullanılırken, nitel veriler için Senaryo Temelli Kök Hücre ve Organ Bağışı Görüş Formu kullanılmıştır. Nicel veriler, SPSS 26 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Nicel analizde betimsel analiz yapılmıştır. Kolmogrov Smirnov Testine göre, verilerin normal dağılmadığı gözlenmiş daha sonra Whitney U Testi uygulanmıştır. Nitel veriler ise, içerik ve betimsel analiz tekniklerine tabi tutularak analiz edilmiştir. Bunun için nitel sorulara verilen cevaplar kodlanmış, benzer özellikli cevaplar aynı tema altında toplanmıştır. Nicel verilerin sonuçlarına göre, belirlenen değişkenlere göre öğretmenlerin organ nakli ve bağışı ile ilgili tutumları arasında anlamlı farklılık bulunamamıştır. Nitel verilerin sonuçlarına göre, kök hücre-doku-organ nakli-bağışı konularında sosyolojik ve kültürel etkilerin yanı sıra eğitim seviyesinin önemi ortaya çıkmaktadır. Bağışçı olan katılımcı sayısı azken, bağış yapmak isteyen katılımcı sayısının fazla olduğu görülmüştür. Bağış-nakil konularıyla ilgili küçük yaşlardan itibaren bilginin artmasının bağışçı sayısında artış olarak etki edeceği düşünülmektedir. Bağış-nakil konularında sosyal medya ve kamu spotu çalışmalarının olumlu etki yaratacağı sonucuna ulaşılmıştır. Kök hücre – doku- organ nakli ve bağışı ile ilgili kazanımların , Biyoloji Dersi öğretim programının yanı sıra Sağlık Bilgisi ve Trafik Kültürü ve Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersi öğretim programına da eklenmesinin faydalı olacağı söylenebilir.
Biyoloji öğretmenlerinin kanser kavramı ile ilgili görüşleri: Sosyo-bilimsel bir çalışma
Bu araştırmanın amacı, biyoloji öğretmenlerinin kanser kavramı ile ilgili görüşlerini belirlemektir. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, 2021-2022 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde Balıkesir ilinde görev yapan 45 biyoloji öğretmeninden oluşmaktadır. Veriler, araştırmacı tarafından geliştirilen 3 veri toplama aracı ile toplanmıştır. Bunlar: Demografik Bilgiler Formu, Kanser Kelime İlişkilendirme Formu ve Senaryo Temelli Kanser Görüş Formu. Veri analizinde, betimsel analiz ve içerik analizi teknikleri kullanılmıştır. Çalışmadan elde edilen sonuçlara göre, biyoloji öğretmenlerinin kanser ile ilgili farkındalıklarının yüksek olduğu, kanser ile ilgili bilişsel kavramlarının daha çok ortaöğretim biyoloji dersi öğretim programında geçen kavramlardan etkilendiği görülmüştür. Öğretmenlerin kanser ile ilgili çoğunlukla olumsuz algılarının olduğu, kanser ile ilgili bilgi birikimlerinin yeterli olduğu fakat yeni tedavi yöntemlerini ve tarama yöntemlerini bilme açısından yetersiz oldukları tespit edilmiştir. Öğretmenlerin kanser etkeni virüsler ve virüslerden korunma için aşı kullanımı, genetik tarama programları ilgili kavramların tam anlaşılmadığı ve bu konuda olumsuz düşünceleri olduğu gözlenmiştir. Kanser ile ilgili edinilen olumsuz algının daha çok öğretim programı dışı kaynaklı ve yaşanılan çevreden edinildiği görülmüştür. Bu araştırma sonucunda, biyoloji öğretim programında var olan kazanımlara ek olarak biyoloji öğretim programında kanser konusu ile ilgili bazı önerilerde bulunulmuştur.
Fen bilgisi öğretmen adaylarının sosyobilimsel bir konu olan sokak hayvanlarının bakımı ile ilgili ahlaki muhakemelerinin incelenmesi
Son yıllarda dünya genelinde birçok kentin çözüm arayışında olduğu tartışmalı bir mesele olan sokak hayvanları özelinde öğretmen adaylarının ahlaki muhakemelerini incelemek bu konuda üretilen bilgi birikimine katkıda bulunacaktır. Öte yandan bireylerin böyle canlı bir ahlaki mesele üzerindeki profillerinin incelenmesi fen eğitimi-ahlak-bilim okuryazarlığı ilişkisinin şekillendirilmesinde önemli katkılar sağlayabilir. Bu bağlamda araştırmanın amacı Bursa Uludağ Üniversitesi'nde öğrenim gören Fen bilgisi öğretmen adaylarının sosyobilimsel bir konu olan sokak hayvanlarının bakımı ile ilgili ahlaki muhakemelerinin incelenmesidir. Mevcut araştırma, farklı sınıf düzeyinde eğitim gören 92 Fen bilgisi öğretmen adayıyla nicel araştırma desenlerinden betimleyici durum tespiti kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak, sokak hayvanları ile ilgili ahlaki muhakemeyi ortaya çıkarabilecek açık uçlu soruların 50 kişilik katılımcı gruba uygulanıp sonuçlarının içerik analizine tabii tutulmasıyla oluşturulan ahlaki muhakeme ölçeği kullanılmış olup; ölçeğin geçerlilik ve güvenirliği uzmanlar tarafından sağlanmıştır. Sokak köpeklerini besleyen bir kişinin beslediği köpeklerden birinin bir bireye saldırması sonucunda bu yaralanmadan sorumlu tutulup tutulamayacağının sorgulandığı senaryoda, katılımcıların 'vakayı izleyen biri olarak', 'hayvanları besleyen birey olarak' ve 'saldırıya maruz kalan birey olarak' olmak üzere üç farklı pozisyonda sorumluluğun besleyen kişide olup olmadığını değerlendirmeleri istenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgular neticesinde, pozisyon içi frekans dağılımları ve pozisyonlar arası temalar incelenmiştir. Senaryodaki pozisyonların değişmesiyle birlikte kullanılan argümanların da farklılıklar gösterdiği ve buna bağlı olarak ahlaki muhakemelerinde de farklılıklar oluştuğu tespit edilmiştir. Ayrıca elde ettiğimiz veriler bize Fen bilgisi öğretmen adaylarının sokak hayvanlarının bakımı ile ilgili olarak yeterli bilgiye sahip olmadığını ve bu konudaki muhakemelerinin çoğunlukla sınırlı argümanlara dayalı olduğunu da göstermiştir. Bu nedenle eleştirel düşünmenin ve ahlaki muhakeme becerisinin artması için sosyobilimsel konulara dayalı öğretimin hedeflenmesi, bu konudaki bilgi eksikliklerinin giderilmesi için de sokak hayvanları konusunun GDO, nükleer santraller gibi sosyobilimsel bir konu olarak programa dahil edilmesi önerilmektedir. Bireylerin koşullar değiştikçe iyi ve doğrularının değiştiği ya da çeşitli ahlaki temalara odaklandıkları bir profilden ziyade her koşulda değiştirmeyecekleri iyi ve doğruları oluşturabilmeleri için öncelikle öğretmen adaylarının bu tip bir değişkenlik barındıran ahlaki muhakemelerinin farkına varmaları önemlidir. Bu farkındalık için sokak hayvanları dahil çeşitli sosyobilimsel konular kullanılarak bireylerin ahlaki anlamda değişmeyen iyi ve doğruları seçmeleri noktasında pratikler yapmaları ve bu durumu gerçekleştiremedikleri durumlarda değişkenlik göstermeyen akranları ile diyalog ortamında tartışmalara girmeleri zengin bir ahlaki muhakeme ortamının oluşmasını sağlayabilir. Bu şekilde yetişen öğretmen adayları ise öğretmen olduklarında benzer ortamları öğrencilerine sağlayabilir. Anahtar sözcükler: Ahlaki muhakeme, fen bilgisi öğretmen adayları, sokak hayvanları, sosyobilimsel konular
The middle school students' reasonings about multiple responses for the same scientific question
In science classes, the connection of science with fields such as philosophy, history, psychology and sociology is categorized under the title of Nature of Science. With the addition of socio-scientific issues to the 2013 Science Education Program, it has been started to investigate which criteria the students take as a basis when deciding on such issues and how they use their beliefs about the nature of science within these contexts. In this study,within the scope of the FESKÖK project, which aims to reveal the effects of science education focused on socioscientific issues, the students were presented the scenarios that try to make them decide around a socio-scientific issue and that contain different views. Besides, regarding these scenarios, the question, "Do you think there is not a single response in science?" was asked to the students. The data of 5th and 8th grade students trained within the scope of the project were examined as pre-test and post-test, and the responses given to aforementioned open-ended question were subjected to a comparative thematic analysis. The participants of the study consisted of 15 students in 5th grades and 24 students in 8th grades. This study demonstrated that school students used either fantasy-based or data-based reasoning about multiple responses for same scientific question. The responses of the students are divided into following developmental groups considering the pre and post test responses in terms of the impact of the project: 1) those who do not change their fantasy-based reasoning, 2) those who develop from fantasy-based reasoning to data-based reasoning, and 3) those who do not change their data-based reasoning. In phantasy-based reasoning, they easily reach a single conclusion thanks to value-oriented beliefs, fusing the scientific explanations up in the scenario, and languageoriented logical mechanisms. In data-based reasoning, six different mechanisms emerged: 1) the best argument epistemology, 2) falsification, 3) conditional relativity, 4) multivariate epistemology, 5) multi-method epistemology, and 6) multi-approach epistemology. Study results have shown that school students' reasoning about multiple responses for the same scientific question is more complex than the current classification of reasonings in the literature. In this context, science educators can benefit from this classification as a rubric. Keywords: Epistemological beliefs, multiple responses for same scientific question, nature of science, socioscientific issues.
Fen öğretmen adaylarının belirsizliğe tahammülsüzlükleri, nükleer santraller ile ilgili risk ve fayda belirsizlik algıları ve nükleer santrallerden elektrik üretimi konusunda öğretim öz yeterlilikleri
Sosyobilimsel konular tartışmalı ve ikilemde kalınabilen konular oldukları için bu konuların öğretiminde öğretmenler zorlanmaktadırlar. Yapılan çalışmalarda öğretmenlerin sosyobilimsel konuları işlemeden geçtikleri veya sınıf ortamında plansız bir şekilde tartıştıkları görülmüştür. Öte yandan sosyobilimsel konular bazı belirsizlikler barındırmaktadır ve belirsizlik durumlarıyla karşılaşan öğretmenlerin bu konuların öğretimiyle ilgili genel olarak öz yeterliliklerinin düştüğü bilinmektedir. Yapılan çalışmalarda belirsizliğe tahammül seviyesi düşük kişilerde çoğunlukla sınıf ortamında tartışmayı yönetme noktalarında sıkıntı yaşayabilecekleri ve konuların öğretimi ile ilgili öz yeterliliklerinin düştüğü gözlenmiştir. Bu noktada, bu araştırmanın amacı, Fen bilimleri öğretmen adaylarının belirsizliğe tahammülsüzlüklerini, nükleer enerjinin riskleri ve faydaları ile ilgili belirsizlik algılarını ve nükleer enerjinin öğretimi ile ilgili öz yeterliliklerini ortaya çıkarmak ve bu faktörler arasındaki ilişkileri incelemektir. Çalışmada nicel araştırma desenlerinden biri olan İlişkisel (Korelasyonel) Model kullanılmıştır. Araştırma 2018-2019 öğretim yılı bahar döneminde, dört farklı devlet üniversitesinin üçüncü ve dördüncü sınıflarında okuyan 308 Fen bilimleri öğretmen adayı ile gerçekleştirilmiştir. Bu öğretmen adaylarına üç farklı anket uygulanmıştır. Bunlar; Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Nükleer Enerji Hakkında Riskler ve Faydalar Ölçeği ve Nükleer Santrallerden Elektrik Üretimi Öz Yeterliliği Ölçeği'dir. Uygulanan anketlerden elde edilen veriler kodlanmış ve bu kodlamalar sonraki aşamada istatistiksel çözümlemelerle yorumlanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; Fen bilimleri öğretmen adaylarının, nükleer enerjinin riskleri ve faydaları ile ilgili ne kadar belirsizlik yaşıyorlarsa bu konuların öğretiminde o kadar zorluk yaşayacaklarını düşünen bireyler oldukları tespit edilmiştir. Aynı zamanda belirsizliğin eyleme geçmeyi engelleyici etkisine inananların tartışma yönetiminde zorluk yaşayacaklarını düşünen bireyler oldukları ve nükleer santraller ile ilgili tartışma yönetiminde daha düşük bir öz yeterlilik gösterecekleri gözlenmiştir. Ayrıca, belirsizliğe tahammülsüzlüğün parçalarından olan belirsizlikten rahatsızlık duyma ve olumsuz benlik algısı gibi faktörler noktasında öğretmen adaylarında belirsizliklerin azaldığı ve nükleer enerjinin riskleri ile ilgili daha net değerlendirmeleri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Sınıf öğretmenlerinin sosyobilimsel konulara yönelik karar süreçlerinin insan hakları açısından incelenmesi
Bu çalışmada, sınıf öğretmenlerinin (SÖ'lerin) genetik temelli sosyobilimsel konulara yönelik karar süreçlerinin insan hakları bağlamında incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Çalışmanın nicel boyutunda tarama modelinde betimsel araştırma ve nitel boyutunda karşılaştırmalı durum araştırması yapılmıştır. Bu kapsamda çalışmanın nicel boyutunda 405 SÖ üzerinden genetik temelli dört sosyobilimsel ikilem senaryosunun yer aldığı "Sosyobilimsel Konulara İlişkin Karar Süreçleri Değerlendirme Formu" ile nicel veriler toplanmış ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Çalışmanın nitel boyutunda amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi ile insan hakları ile bağlantısız karar veren 10 SÖ ve insan hakları ile bağlantılı karar veren 10 SÖ katılımcı olarak belirlenmiştir. Nitel katılımcıları oluşturan SÖ'lerden veriler "Sosyobilimsel Konulara İlişkin Karar Süreci Gerekçelerinin Değerlendirilmesine İlişkin Görüşme Formu" uygulanarak yarı yapılandırılmış görüşme tekniği ile toplanmış ve içerik analizi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonuçları, sınıf öğretmenlerinin genetik temelli sosyobilimsel konulara ilişkin karar süreçlerinin ve karar süreçlerine temel oluşturan gerekçelerinin farklılaştığını göstermiştir. Ayrıca çalışmada SÖ'lerin büyük bir bölümünün sosyobilimsel konularda insan hakları açısından değerlendirmeler yapmadığı tespit edilmiştir. İnsan hakları temelli değerlendirmeler yapan SÖ'lerin ise genellikle insan hakları açısından gerçekçi ve doğru çıkarımlar yapabildikleri gözlenmiştir. Bununla birlikte çalışmada SÖ'lerin karar verme süreçlerinde etkili olan faktörler, bilgi kaynakları ve insan haklarını karar süreçlerinde yansıtma/yansıtmama nedenlerine ilişkin ulaşılan sonuçlara yer verilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda sınıf öğretmenlerine insan hakları temelli destekleyici eğitimler verilmesi önerilebilir. Anahtar sözcükler: Sosyobilimsel konular, insan hakları, karar verme süreci, sınıf öğretmenleri
Sosyo-bilimsel konularla argümantasyon becerisi ve insan haklarına karşı tutum geliştirmeye yönelik bir eylem araştırması
Bu çalışma, ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinde fen ve teknoloji dersinde sosyobilimsel konularla argümantasyon becerisinin ve insan haklarına yönelik tutumun nasıl geliştirilebileceğini ve uygulamada karşılaşabilecek sorunların nasıl giderilebileceğini ayrıntılı olarak incelenmesi amacıyla gerçekleştirilmiş bir eylem araştırmasıdır. Araştırma 2012-2013 eğitim-öğretim yılı bahar ve güz döneminde orta sosyoekonomik düzeyde bir ortaokulda gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu ise amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilmiş sekizinci sınıf düzeyinde öğrenim görmekte olan 14?ü kız 12?si erkek olmak üzere 26 kişilik bir öğrenci grubu oluşturmuştur. Araştırma verileri yapılandırılmamış gözlem (Kamera kayıtları), öğretmen ve öğrenci günlükleri, argümantasyon becerisi ve insan haklarına ilişkin yazılı dokümanlar ve araştırmacılar tarafından geliştirilen İnsan Haklarına Yönelik Tutum Ölçeği (İHTÖ) kullanılarak toplanmıştır. Araştırmanın nitel verileri içerik analizi yapılarak çözümlenmiştir. Bu analiz uygulama süreci içinde ve süreç tamamlandıktan sonra yapılan analizler olmak üzere iki aşamalı olarak ve sürekli karşılaştırma yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. İHTÖ puanlarındaki değişim ise Freidman testi kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma sonuçları sosyobilimsel konular temelli uygulamalarla çalışma grubunu oluşturan öğrencilerde insan haklarına yönelik anlayış ve tutum gelişiminin sağlandığını göstermiştir. Bu bağlamda nitel bulgular birinci kuşak haklardan insanlık onuru, yaşama hakkı, ayrımcılık yasağı kişinin bedensel ve ruhsal dokunulmazlık hakkı, özel yaşama saygı ve bilgilerin gizliliği hakkı, mülkiyet hakkı, adil yargılanma hakkı ve ifade özgürlüğü hakkı ile ilgili anlayış ve tutum gelişiminin gerçekleştirildiğini ortaya koymuştur. İkinci kuşak haklardan ise meslek seçme ve çalışma hakkı, haksız işten çıkarılmaya karşı koruma hakkı, sağlık hizmetleri hakkı, barınma hakkı, yeterli yaşam standardı hakkı, gıda güvenirliği hakkı için anlayış ve tutum gelişiminin sağlandığını ortaya koymuştu. Üçüncü kuşak haklar kapsamında ise çevresel koruma hakkı, insanlığın ortak mal varlığına saygı hakkı, barış hakkı ve sürdürülebilir kalkınma hakkı için tutum ve anlayış gelişimi sağlandığını göstermiştir. Nicel bulgular ise insan haklarına yönelik tutumun anlamlı bir şekilde artarak değiştiğini göstermiştir. Ayrıca, araştırma kapsamında uygulamalar süresince insan haklarıyla ilgili anlam oluşturma ve insan haklarıyla bağdaşmayan fikirler öne sürme ve ısrar etme problemleri yaşandığı tespit edilmiştir. Araştırmanın argümantasyon becerisi gelişimine ilişkin sonuçları ise sosyobilimsel konular temelli uygulamalarla fen ve teknoloji dersinde ortaokul sekizinci sınıf öğrencilerinde argümantasyon becerisinin geliştirilebileceğini ve üretilen argümanların kalitesinde olumlu yönde bir değişim meydana geldiğini göstermiştir. Bu bağlamda öğrencilerin tamamında iddia, gerekçe, kanıt, karşı iddia-gerekçe ve çürütücü üretebilme becerisi gelişiminin sağlandığı tespit edilmiştir. Ayrıca, öğrencilerin argüman gelişim süreçlerinde farklılıklar bulunduğu akademik olarak daha başarılı olan öğrencilerin argümantasyon becerilerinin daha hızlı gelişim gösterdiği ve daha zengin yapıda argümanlar sergiledikleri saptanmıştır. Ayrıca, uygulamalar süresince, iddiayı desteklemeyen gerekçe ve kanıt sunma, dini gerekçeler sunarak kanıtlarla destekleyememe, destekleyici bilgi ve araştırma becerisi eksikliği, sözel dilsel beceri eksikliği, gerekçe ve kanıt arasındaki farkı ayırt edememe, hangi bilgilerin kanıt olacağına karar verememe gibi çeşitli problemlerin yaşandığı tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bu sonuçlar çalışma grubunu oluşturan öğrencilerde sosyobilimsel konularla argümantasyon becerisi ve insan haklarına ilişkin tutumun geliştirilebileceğini göstermiştir. Bununla birlikte, duruma ilişkin daha kapsamlı bilgi sağlayabilmek için farklı sosyoekonomik düzeydeki okullarda, farklı sınıf düzeylerinde, farklı deneyim ve yeterliliklere sahip öğretmenlerle ve daha geniş örneklemlerle çalışmaların yapılması önerilebilir.
Sosyal bilgiler dersi programındaki enerji içerikli sosyo-bilimsel konulara ilişkin öğrenci bilgi düzeyleri
Bu araştırmada İlköğretim (4.-8. sınıf) Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programındaki enerji başlığı altında öğretilen enerji kaynaklarından güneş enerjisi, hidroelektrik enerjisi, termik enerji, rüzgâr enerjisi, nükleer enerji ve jeotermal enerji konuları hakkında öğrenci bilgi düzeylerini ortaya çıkarmak amacıyla veriler, toplanmıştır. Bu veriler, 2015-2016 eğitim öğretim yılında toplanmıştır. Araştırmada örneklem olarak Kırşehir il merkezi ve ilçelerindeki 28 devlet okulunda öğrenim görmekte olan 1350 sekizinci sınıf öğrencisi, seçkisiz örnekleme yöntemlerinden tabakalı örnekleme yöntemi ile seçilmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden tarama modeli kullanılmıştır. Öğrenci bilgi düzeylerini ortaya çıkarmak için araştırmacı tarafından geliştirilen "Enerji Konulu Başarı Testi" ve "Kişisel Bilgi Formu" uygulanmıştır. Başarı testi ve kişisel bilgi formundan toplanan veriler, SPSS programında analiz edilmiştir. Araştırmada başarı testinden elde edilen puanlarda kız öğrencilerin erkek öğrencilere göre daha başarılı olduğu görülmüştür. Bu başarı testinden öğrencilerin en az 2, en çok 31 puan aldığı görülmektedir. Öğrencilerin ailelerindeki birey sayısı arttıkça başarı testinden elde ettikleri puanların düştüğü ortaya çıkarılmıştır. Anne eğitim durumu değişkeninde annesi lisans ve lise mezunu olan öğrenciler diğer öğrencilere göre daha yüksek başarı puanları elde etmiştir. En düşük başarı puanları ise annesi doktora eğitimli ve okuryazar olmayan öğrenci gruplarında tespit edilmiştir. Baba eğitim durumu kontrol edildiğinde ise babası lisans, lise ve önlisans mezunu olan öğrenciler diğer öğrencilere göre daha yüksek başarı puanları elde etmiştir. En düşük başarı puanları ise sırasıyla okuryazar olmayan babalar ile doktora eğitimli babaya sahip öğrencilerin aldığı tespit edilmiştir. Aile gelir durumuna göre geliri yüksek olan öğrenciler, düşük olanlara göre testte daha başarılı olmuşlardır. Öğrencilerin enerji kaynaklarına yönelik fikirlerinin oluşmasını etkileyen etmenler arasında en fazla medya tercih edilmiş ve fikirlerinin oluşmasını etkileyen etmen tercihi medya olan öğrenciler testten daha başarılı olmuştur. Çevre sorunlarına karşı duyarlılık durumlarına göre çevreye duyarsız olanlar, başarı testinden olumsuz sonuçlar elde etmiştir. Güneş enerjisi, rüzgâr enerjisi, jeotermal enerjisi ve hidroelektrik santraline ilişkin risk algısı konusunda risk yok diyenler ile kararsızım ve risk var diyenler arasında risk yok diyenler lehine anlamlılık tespit edilirken; nükleer enerjisi de risk var diyenler lehine anlamlılık tespit edilmiştir. Termik santrale ilişkin risk algıları arasında istatistikî olarak anlamlı düzeyde fark bulunmamıştır. Enerji santrallerinin kurulumuna ilişkin öğrenci görüşleri ele alındığında en fazla kurulmaması gerektiği görüşü nükleer enerji santraliyken bunu sırayla termik enerji santrali, hidroelektrik santrali, jeotermal enerji santrali, rüzgâr enerji santrali ve güneş enerji santrali öğrenciler tarafından ifade edilmiştir.
Özel yetenekli bireylere yönelik fen öğretim programında bulunan sosyobilimsel konulara ilişkin karar verme becerilerinin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı Fen Öğretim programı içerinde bulunan yaşam becerileri kısmında yer alan karar verme becerilerinin özel yetenekli bireyler kapsamında incelenmesidir. Özel yetenekli bireylerin fen öğretim programında yer alan sosyo-bilimsel konulara ilişkin kazanımlardan yola çıkarak yaşam becerileri kapsamında bulunan karar verme becerilerinin incelenmesi, programın uygulanabilirliği ve karşılaşılan güçlüklere yönelik öğretmen görüş ve önerilerinin değerlendirilmesi ve programa yönelik yeni öneriler geliştirilmesi hedeflenmiştir. Araştırma nitel araştırma desenlerinden durum çalışması kullanılarak tasarlanmıştır. Çalışmanın yapıldığı alan İzmir'de bulunan Bilim ve Sanat Merkezleridir. Ulaşılmak istenen hedef; özel yetenekli bireylere yönelik hazırlanan fen bilimleri öğretim programı içerisinde bulunan sosyo-bilimsel konuları kapsayan kazanımlarının özel yetenekli bireylerin yaşam becerileri başlığı altında incelenen karar verme becerileriyle ilişkili olarak incelenmesidir. Elde edilen bulgulara göre, özel yetenekli bireylerin fen öğretim programında bulunan konu ve kazanımlar incelendiğinde 21 konunun SBK ile ilişkili olduğunu, bu konular içinde bulunan kazanımlardan 33 tanesinin karar verme becerileri ile ilişkili olduğunu ve bu kazanımların program içinde dengesiz dağılım sergilediği gözlemlenirken öğretmenlerin sosyobilimsel konuların karar verme becerilerini olumlu yönde etki ettiği fikrinde oldukları saptanmıştır
Fen bilimleri öğretmen adaylarının informal muhakeme biçimleri ve sosyobilimsel muhakeme yeterlikleri
Bu çalışmanın temel amacı, fen bilimleri öğretmen adaylarının hidrolik kırılma ve doğal koruma alanlarının yönetimi sosyobilimsel konularına ilişkin informal muhakeme biçimlerini ve sosyobilimsel muhakeme yeterliklerini araştırmaktır. Çalışmanın katılımcıları farklı öğrenim düzeylerinden 46 fen bilimleri öğretmen adayıdır. Betimsel araştırma yönteminin kullanıldığı bu çalışmada, katılımcılardan hem nitel hem de nicel veriler elde edilmiştir. Katılımcıların informal muhakeme biçimlerini ortaya çıkarmak amacıyla Wu ve Tsai (2011) tarafından geliştirilmiş olan Açık Uçlu İnformal Muhakeme Anketi kullanılmış, elde edilen veriler Wu ve Tsai (2011) tarafından geliştirilen Bütünleşik Analiz Çerçevesi'ne göre analiz edilmiştir. Katılımcıların sosyobilimsel muhakeme yeterlikleri ise Romine, Sadler ve Kinslow (2017) tarafından geliştirilen İki Aşamalı Sosyobilimsel Muhakeme Testi kullanılarak ölçülmüştür. Elde edilen sonuçlara göre, fen bilimleri öğretmen adayları farklı iki senaryo bağlamında farklı informal muhakeme biçimleri geliştirmişler, hidrolik kırılma senaryosu bağlamında sosyal, ekoloji, ekonomi, bilim ve/veya teknoloji, risk ve politik odaklı argümanlar geliştirirken, doğal koruma alanlarının yönetimi senaryosu bağlamında sosyal, ekoloji, ekonomi ve risk odaklı argümanlar geliştirmişlerdir. Her iki senaryoda da en yüksek ortalamaya sahip olan informal muhakeme biçimi ekoloji odaklı argümanlar olmuştur. Sosyobilimsel muhakeme yeterliklerine ilişkin olarak, hidrolik kırılma senaryosu bağlamında en yüksek yeterlik karmaşıklık boyutunda elde edilirken, doğal koruma alanlarının yönetimi senaryosu için en yüksek yeterlik çoklu perspektifler boyutunda elde edilmiştir. Her iki senaryo bağlamında da en düşük yeterlik sürmekte olan araştırmalara tabi olmak boyutunda elde edilmiştir. Her iki senaryo birlikte düşünüldüğünde katılımcıların yalnızca çoklu perspektifler boyutunda orta düzey yeterliğe ulaştığı, diğer tüm boyutlarda düşük düzey yeterlik gösterdikleri görülmüştür. Çalışmanın bulguları doğrultusunda öğretmen eğitimi literatürü ve sınıf içi uygulamalara yönelik öneriler yapılmıştır.
Sosyobilimsel konularda argümantasyona dayalı öğretimin etkileri: GDO örneği
Fen öğretiminde sosyobilimsel konulara (SBK) yer verilmesi tartışma ortamının oluşturulması açısından öğretim sürecine katkı sağlayacaktır. SBK'ya dair tartışmalarda öğrenciler kendi yaşamlarıyla benzerlik taşıyan konularda bilimsel bilgi ve düşünme yollarını kullanarak tartışırlar. Öğrenciler problem çözme sürecine katılırlar ve bu sayede konu hakkında karar vermeleri sağlanır. Bu amaçla öğrenciler kendi hayatlarında tartışmayla ilgili kanıtlar bulmaya ve geliştirmeye teşvik edilirler. SBK'nın fen öğretimi ve öğrenimi üzerindeki önemli rolü göz önüne alınarak, bu çalışma fen bilimleri derslerinde SBK'nın öğretilmesinde argümantasyon sürecinden faydalanma ve argümantasyonun öğrenciler üzerinde etkisini ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden ön-test, son-test kontrol gruplu yarı deneysel desen modeli kullanılmıştır. Çalışma 2021-2022 eğitim-öğretim yılı güz döneminde Orta Anadolu'da bir devlet okulunda öğrenim görmekte olan iki sekizinci sınıf ile gerçekleştirilmiştir. Deney (N=19) ve kontrol (N=20) grupları basit seçkisiz örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Verilerin elde edilmesinde dört bölümden oluşan bir ölçme aracı kullanılmıştır. İlk bölümde öğrencilerin demografik özelliklerini (ör. yaş, cinsiyet, vb.) belirlemek için Kişisel Bilgi Formu kullanılmıştır. İkinci bölümde Topçu (2010) tarafından geliştirilen Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Üçüncü bölümde Kaya (2005) tarafından Türkçeye uyarlanan Tartışmacı Ölçeği kullanılmıştır. Son bölümde ise Kılınç ve arkadaşları (2014) tarafından geliştirilen Genetiği Değiştirilmiş Besinler Hakkında Ahlaki Düşünceler Ölçeği kullanılmıştır. Deney grubunda SBK'nın öğretiminde Tolmin'in Argümantasyon modeli kullanılmıştır. SBK etkinlikleri öncesinde ölçme araçları ön test olarak, sonrasında ise son test olarak uygulanmıştır. Verilerin analizi ve yorumlanması için frekans (f), yüzde (%), aritmetik ortalama (x̅), standart sapma (SS) hesaplanmıştır. İkili değişkenler için t testi ve Tek Faktörlü Kovaryans Analizi (ANCOVA) yapılmıştır. Gruplar arasında farkın anlamlı çıkması halinde etki büyüklüğü değerleri hesaplanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre deney grubu öğrencilerinin, SBK tutumlarında, olumlu ve anlamlı bir değişimin olduğu görülmüştür. Bu değişim SBK'dan hoşlanma ve SBK'ya yönelik kaygı faktörlerinde meydana gelmiştir. Deney ve kontrol grubu son test tutum puanları karşılaştırıldığında ise deney grubu öğrenci puanları lehine (SBK'ya yönelik kaygı, SBK'dan hoşlanma ve SBK'nın yarar ve önemi) bir farkın oluştuğu görülmüştür. Bu farkın nedeni deney grubu öğrencilerinin genetiği değiştirilmiş besinlere yönelik hazırlanan senaryolar yoluyla argümantasyon sürecine katılmaları ve öğrenci merkezli bir sosyobilimsel bir etkinliğin sınıf ortamında işlenmesi olabilir. Ayrıca deney grubu öğrencilerinin genetiği değiştirilmiş besinler hakkındaki ahlaki inançlarının değiştiği ve tartışmacı tutumlarında ise tartışmadan uzak durma eğilimlerinin azalarak anlamlı bir farklılığın olduğu görülmüştür.
Bilimin doğası öğretiminde sosyobilimsel konuların kullanılmasının fen bilimleri öğretmen adaylarının bilimin doğasını anlamalarına etkisi
Bu araştırmanın amacı 3. sınıf Fen Bilgisi öğretmen adaylarının bilimin doğası öğretiminde sosyobilimsel konular (SBK) kullanılmasının bilimin doğasına ilişkin anlayışlarına etkisini incelemektir. Çalışmada yarı-deneysel desenlerden eşitlenmemiş kontrol gruplu desen kullanılmıştır. Araştırma, 2016-2017 eğitim öğretim yılı bahar döneminde gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya Adana'da bir üniversitede öğrenim gören Fen Bilgisi Öğretmenliği 3. Sınıf 64 öğrenci katılmıştır. Deney grubunda 34 öğrenci ile Bilimin Doğası ve Bilim Tarihi dersi bilimin doğası etkinlikleri sosyobilimsel konular içeren doğrudan yansıtıcı yaklaşıma uygun şekilde hazırlanmış etkinliklerle işlenmiştir. Kontrol grubunda ise 30 öğrenci ile sosyobilimsel konular içermeyen doğrudan yansıtıcı yaklaşıma uygun bilimin doğası etkinlikleri ile işlenmiştir. Araştırmada verilerin toplanmasında nitel ve nicel veri toplama yöntemleri kullanılmıştır. Nicel veriler "Bilimin Doğasına Yönelik Görüşler Anketi (BDYGA)" kullanılarak toplanmıştır. BDYGA, çalışma öncesinde ön test ve çalışma sonrasında son test olarak uygulanmıştır. BDYGA'daki 21 maddenin altındaki her bir görüş ifadesi "Gerçekçi (Geçerli)", "Makul" ve "Naif" olmak üzere kodlanmış ve ifadelerin değerleri belirlenmiştir. Deney ve kontrol grubundaki öğrencilerin ön test ve son testte her bir sorunun seçeneklerine verdikleri cevaplar yüzde ve frekans olarak tablolaştırılmış ve bu yüzdeler kıyaslanarak her iki grup için değişimin hangi yönde olduğu yorumlanmıştır. Nitel veriler ise, uygulama sonrasında deney ve kontrol grubundan seçilen 17 öğrencinin bilimin doğasına yönelik görüşlerini derinlemesine incelemek amacıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler ile toplanmıştır. Görüşmelerde Bilimin Doğası Hakkında Görüşler Anketi Form C (VNOS-C) kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde, katılımcıların verdikleri cevaplar bilimin doğası unsurları ve alt boyutlarına uygun şekilde "naif, eklektik, bilinçli-bilgili" kategorilerine yerleştirilmiş ve deney ve kontrol grubuna ait bulgular tablolar halinde verilerek kıyaslanmıştır. BDHGA analiz sonuçlarına göre, bilimin tanımı, toplumun bilim üzerine etkisi, etik ve toplumun bilim insanları üzerine etkisi konularında, bilimin topluma etkisi kategorisinde bilim insanlarının sosyal sorumluluğu konusunda gerçekçi kategorisinde deney grubunda kontrol grubuna kıyasla daha fazla artış olduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte bilim insanlarının özellikleri kategorisinde, cinsiyetin bilim sürecine ve ürününe etkisi konusunda uygulama sonrasında deney grubunda gerçekçi görüş oranlarında artış olurken, kontrol grubunda ise büyük oranda azalış olduğu göze çarpmaktadır. Bilimsel bilginin sosyal yapısı kategorisindeki bilimsel kararlar konusunda ise deney grubunda gerçekçi görüşlerde artış olduğu görülmüştür. Hipotezler, teoriler ve kanunlar konusunda ise uygulama sonrasında deney grubunda kontrol grubuna kıyasla gerçekçi kategorisinde daha fazla artış olduğu gözlenmiştir. Bu sonuçların yapılan yarı yapılandırılmış görüşme bulguları ile de örtüştüğü görülmektedir. Anahtar kelimeler: Bilimin doğası, sosyobilimsel konular
Argümantasyon temelli uygulamaların 8. sınıf öğrencilerinin sosyobilimsel konulara yönelik görüşlerine ve düşünme becerilerine etkisi
Bu çalışmada argümantasyon temelli uygulamaların sekizinci sınıf öğrencilerinin sosyobilimsel konulara yönelik görüşlerine ve düşünme becerilerine etkisinin incelenmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu Aydın ilinde Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı bir devlet okulunda öğrenim görmekte olan deney grubunda 32 ve kontrol grubunda 31 olmak üzere toplam 63 sekizinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Katılımcılar uygun örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Deney ve kontrol grupları şubeler arasından rastgele atanmıştır. Araştırma nitel ve nicel verilerin birlikte kullanıldığı karma yönteme göre sürdürülmüştür. Çalışmanın nicel kısmında öntest-sontest yarı deneysel desen kullanılmıştır. Nitel kısmında ise yarı yapılandırılmış mülakatlar, sınıf içi tartışma, video kayıtları, öğrencilerin yazılı olarak sundukları çalışma kâğıtları kullanılmıştır. Deney grubu öğrencileriyle argümantasyon senaryolarına dayalı etkinlikler üzerinde, kontrol grubu öğrencileriyle ise ders sunumları ve sınıf içi etkinlikler üzerinde çalışılmıştır. Araştırmanın nicel verilerinin toplanmasında Topçu (2010) tarafından geliştirilen sosyobilimsel konulara bakış ölçeği, Yıldırım (2012) tarafından geliştirilen yansıtıcı düşünme ölçeği, Görücü (2014) tarafından geliştirilen eleştirel düşünme ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın nitel verilerinin toplanmasında ise sınıf içi argümantasyon etkinlikleri video ile kaydedilmiş, öğrencilerle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve öğrencilerden yazılı dokümanlar toplanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen nicel veriler istatistik programı kullanılarak analiz edilmiş, nitel verilerin analizinde ise Sadler ve Fowler (2006) tarafından geliştirilen argümantasyon değerlendirme rubriği kullanılmıştır. Çalışma sonunda sosyobilimsel konuların argümantasyon yöntemiyle işlenmesinin öğrencilerin sosyobilimsel konulara bakışlarını, eleştirel düşünme becerilerini ve yansıtıcı düşünme becerilerini olumlu etkilediği tespit edilmiştir. Bu nedenle sosyobilimsel argümantasyonun sınıf ortamında yaygınlaştırılmasının öğrencilere faydalı olacağı söylenebilir.
Okul öncesi öğretmenlerinin sosyobilimsel konulara yönelik tutumları ile bilişsel esneklik düzeyleri ve eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Sosyobilimsel konular günümüz insanın hayatında sürekli yüz yüze gelmek zorunda kaldığı tartışılmakta olan konulardır. Sosyobilimsel konular, fen eğitiminin önemli bir halkasıdır. Bu araştırmanın amacı okul öncesi öğretmenlerinin sosyobilimsel konulara yönelik tutumları ile bilişsel esneklik düzeyleri ve eleştirel düşünme eğilimleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmada nicel araştırma yaklaşımlarından biri olan genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi, Adana ili Çukurova, Seyhan, Sarıçam ve Yüreğir ilçelerinde görev yapmakta olan 457 okul öncesi öğretmenidir. Araştırmada veri toplamak için Kişisel Bilgi Formu, Bilişsel Esneklik Envanteri, Eleştirel Düşünme Eğilimi Ölçeği ve Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutum Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler SPSS 22.0 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Korelasyon ve regresyon analizleri yapılmıştır. Araştırma sonucunda okul öncesi öğretmenlerinin sosyobilimsel konulara yönelik tutumları ile bilişsel esneklik düzeyleri arasında pozitif yönlü ve anlamlı düzeyde bir ilişki tespit edilmiştir. Okul öncesi öğretmenlerinin sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarıyla eleştirel düşünme eğilimleri arasında pozitif yönlü ve anlamlı düzeyde bir ilişki bulunmuştur. Öğretmenlerin bilişsel esneklik düzeyleri ile eleştirel düşünme eğilimleri arasında pozitif yönlü ve anlamlı düzeyde ilişki bulunmuştur. Ek olarak, okul öncesi öğretmenlerinin bilişsel esneklik ve eleştirel düşünme eğilimlerinin birlikte sosyobilimsel konulara yönelik tutumu yordadığı tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Okul öncesi öğretmenleri, sosyobilimsel konular, bilişsel esneklik, eleştirel düşünme eğilimi
Okul öncesi öğretmenlerinin sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarının ve görüşlerinin incelenmesi
Bu araştırmada okul öncesi öğretmenlerinin sosyobilimsel konulara yönelik tutumlarının ve görüşlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada nitel ve nicel yöntemlerin bir arada kullanıldığı karma yöntem yaklaşımlarından açıklayıcı ardışık desen tercih edilmiştir. Nicel veriler Topçu (2010) tarafından geliştirilen "Sosyobilimsel Konulara Yönelik Tutum Ölçeği" ile, nitel veriler ise araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış "Sosyobilimsel Konulara Yönelik Öğretmen Görüşme Formu" ile toplanmıştır. Elde edilen nicel verilerin analizinde SPSS 26 sürümü, nitel verilerin analizinde içerik analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda, cinsiyet, mesleki deneyim, öğrenim durumu ve sosyal medya kullanımı değişkenlerinin tutum üzerinde etkili olduğu ve öğretmenlerin genel olarak olumlu tutuma sahip oldukları görülmüştür. Öğretmenlerin sosyobilimsel konulara yönelik kendilerini yeterli hissetmelerinin yanı sıra sosyobilimsel konular arasından en çok çevre kirliliği, çocuk istismarı ve hava kirliliği konuları hakkında bilgi sahibi oldukları ve alternatif tıp, çocuk istismarı ve genetik kopyalama konularına ilgi duydukları belirlenmiştir. Ayrıca öğretmenlerin çevre kirliliği, hava kirliliği ve çocuk istismarı konularını okul öncesi eğitime dahil ettikleri ve okul öncesi dönemin gelişim özelliklerine uygun olmadığı gerekçesiyle kürtaj, nükleer enerji, genetik kopyalama gibi bazı sosyobilimsel konulara okul öncesi eğitimde yer vermedikleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırmaya dahil olan öğretmenlerin tutum ve görüşlerine ilişkin elde edilen bulgular neticesinde önerilere yer verilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Sosyobilimsel Konular, Okul Öncesi Öğretmeni, Tutum, Görüş, Karma Yöntem, Yarı Yapılandırılmış Görüşme
Sosyobilimsel konulara dayalı etkinliklerin ortaokul öğrencilerinin akademik başarılarına, medya okuryazarlığına etkisi ve öğrencilerin karar verme süreçlerinin incelenmesi
Fen eğitiminin amaçları arasında birey çevre ve toplum arasındaki etkileşimi fark eden ve sosyobilimsel konuları kullanarak bilimsel düşünme, muhakeme ve karar verme becerileri gelişmiş bireyler yetiştirmek yer almaktadır. Bu kapsamda araştırmanın amacı fen bilimleri dersinde kullanılan sosyobilimsel konulara dayalı etkinliklerin öğrencilerin akademik başarıları, medya okuryazarlıkları üzerine etkisini ve sosyobilimsel konulara karar verme süreçlerini incelemektir. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 yılında Düzce ilinde bir devlet okulunda öğrenim gören 36 altıncı sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma sürecinde hem nicel hem de nitel araştırma yöntemlerinden yararlanılmıştır. Nicel verilerin elde edilmesi sırasında araştırmacı tarafından hazırlanan "Madde ve Isı Başarı Testi"; nitel verilerin elde edilmesinde ise Sadler vd.(2021) tarafından yapılan çalışmadan yola çıkarak Türkçeye uyarlanan "Kaynak Değerlendirme Formu", araştırmacı tarafından hazırlanan "Karar Verme Metinleri" ve yarı yapılandırılmış "Görüşme Formu" kullanılmıştır. Madde ve Isı ünitesi içerisindeki kazanımlara uygun olarak hazırlanmış sosyobilimsel konulara dayalı etkinlikler toplam 7 hafta sürmüş, uygulama öncesi ve sonrasında Madde ve Isı Başarı Testi öğrencilere uygulanmıştır. Süreç içerisinde öğrencilere yedi farklı metin için Kaynak Değerlendirme Formu ve beş farklı Karar Verme Metni uygulanmıştır. Nicel verilerin analizi SPSS paket programı ile yapılmış ve test sonuçlarının değerlendirilmesinde ilişkili örneklem t-testi kullanılmıştır. Kaynak Değerlendirme Formlarında yer alan açık uçlu sorulara öğrenciler tarafından verilen cevapların değerlendirilmesinde içerik analizi kullanılmıştır. Karar Verme Metinlerinde yer alan açık uçlu sorulara öğrencilerin verdiği cevaplar Chang Rundgren ve Rundgren (2010) tarafından geliştirilen SEE-SEP modeline uygun olarak analiz edilmiştir. Uygulama öncesinde ve sonrasında öğrenciler ile yapılan yarı yapılandırılmış görüşme formlarından elde edilen verilerin değerlendirilmesi de içerik analizi ile yapılmıştır. Araştırmaya ilişkin elde edilen bulgulara göre fen bilimleri dersinde sosyobilimsel konulara dayalı yapılan etkinliklerin öğrencilerin akademik başarılarını artırdığı belirlenmiştir. Benzer şekilde yapılan etkinliklerin öğrencilerin medya okuryazarlığı becerilerinin gelişmesine olumlu yönde katkı sağladığı görülmüştür. Sosyobilimsel konulara dair karar verme süreçlerinde öğrencilerin sıklıkla SEE-SEP modelinde belirlenen 'Ekonomi' ve 'Çevre' disiplinlerini kullandıkları, 'Etik/Ahlak' disiplinin ise hiç kullanılmadığı görülmüştür. Yine karar verirken öğrencilerin 'Bilgi' boyutunu sıklıkla kullanırken 'Değer' ve 'Kişisel Deneyim' boyutlarını daha az kullandıkları belirlenmiştir. Araştıma sonuçlardan yola çıkılarak gelecekte bu alanda çalışma yapacak olan araştırmacılara önerilerde bulunulmuştur.