Tanzimat'tan Cumhuriyet'e Adıyaman'da Gayrimüslimler (Behisni, Hısnımansur, Kâhta, Gerger, Samsat)

Osmanlı Devleti çeşitli dil, din ve ırka sahip milletlerin birlikte yaşadığı kozmopolit bir yapıya sahipti. Ülkede yaşayan gayrimüslimler din veya mezheplerine göre sınıflandırılmış ve millet sistemi olarak ifade edilen bir sistemle idare edilmiştir. Bu çalışmada Tanzimat Fermanı (1839) ile Cumhuriyetin ilanı (1923) arasındaki süre zarfında Adıyaman'daki gayrimüslimler (Ermeni ve Süryaniler) ele alınmıştır. Çalışma kapsamında gayrimüslimlerin yaşadığı yerler, nüfus yapıları, iktisadi ve dini hayatları incelenmiştir. Ayrıca 1895 yılında şehirde meydana gelen Ermeni olayları ile sevk ve iskân kanununun uygulanması ve sosyal hayatta yaşanan gelişmeler üzerinde durulmuştur. Böylelikle Adıyaman gayrimüslimlerinin durumu bir bütün halinde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmanın ana kaynağını Osmanlı arşivi belgeleri oluşturmuştur. Arşiv belgelerinin dışında ayrıca Diyarbekir ve Mamuretülaziz vilayet salnameleri, Hısnımansur ve Behisni şer'iyye sicilleri ve gayrimüslimler üzerine yapılmış telif eserler, makaleler ve tezlerden de istifade edilmiştir. Adıyaman'daki gayrimüslimlerle ilgili müstakil bir çalışma bulunmamaktadır. Dolayısıyla yapılan çalışmanın bu konudaki boşluğu doldurması ve Adıyaman tarihine katkı sunması hedeflenmiştir. Anahtar Kelimeler: Adıyaman, Gayrimüslim, Ermeniler, Süryaniler, Osmanlı Devleti.