Tarih boyunca çocuk eğitimi ve Osmanlı dönemi çocuk eğitiminde Avrupalı mürebbiyeler

Eski dönemlerden beri çocuk eğitimine her zaman önem verildiği görülmüştür. Eski ve orta çağlarda savaşçı nesillere ihtiyaç duyan toplumlar, çocuklarını askeri alanda eğitme ihtiyacı duymuşlardır. Zamanla, devletin sürdürülebilirliği ve daha iyi yaşam koşulları oluşturabilmek amacıyla yarının yetişkinleri olacak çocuklar için eğitim kurumları açılmıştır. Bu kurumlarda ilmi ve mesleki eğitimler verilmiştir. Bununla birlikte bütün uygarlıklarda çocuk eğitimi aile içerisinde başlamıştır. Kendisini çocuk yetiştirme konusunda yetersiz gören ebeveynler ise çocuklarının yetiştirilmesi için özel eğitmenler tutmuşlardır. Her toplumda farklı isimlerle anılan bu kişilere; Antik Yunan'da paidagogos, Roma'da custos denilmiştir. Osmanlı Devleti'nde ise bu kişiler daha çok mürebbi ve mürebbiye olarak adlandırılmıştır. Mürebbiye; ailelere destek vermek amacıyla tutulan, çocukların hem eğitimi hem de bakımı ile ilgilenen kadın çalışanlardır. Bu kişiler Osmanlı Devleti'nde daha çok Batılılaşmayla beraber görülmüşlerdir. Maddi durumu iyi olan aileler çocukları için bu kişileri tutmuşlardır. Çoğunlukla varlıklı ailelerin yalı ve konaklarında çalışmışlardır. Batılı yaşama ayak uydurmaya çalışan aileler tercihlerini Avrupalı mürebbiyelerden yana kullanmışlardır. Tüm bu gelişmelere paralel olarak Avrupalı mürebbiye sayısı gün geçtikçe artmıştır. Mürebbiyelerin faaliyetleri zamanla evlerden taşarak sosyal hayatta kendini hissettirmiştir. Bu çalışmamızda, çocuk eğitiminin tarihsel gelişimi ve Osmanlı dönemindeki Avrupalı mürebbiyelerin çocuklara neler öğrettiği, bu eğitimi verirken de nasıl bir yol izlediklerini ele alınmıştır. Müslüman-Türk aile yapısının içerisine giren Avrupalı mürebbiyelerin çocuk ve aile üzerindeki etkilerini inceledik. İlerleyen dönemlerde birer yetişkin olacak çocuklar üzerinde olumlu veyahut olumsuz ne gibi farklılıklar, dönüşümler yarattığını araştırdık. Çocukları emanet ettiğimiz bu kişilerin doğru bir tercih mi yoksa yanlış bir tercih mi oldukları konusu üzerindeki farklı görüşleri de çalışmamızda değerlendirdik. Mürebbiyelerle ilgili kısıtlı sayıda kaynak bulunmaktadır. Ahmet Koçak, Zeynep Şen, Dilek Ceran, Ayşe Sıdıka Hanım gibi yazarlar mürebbiyeler hakkında araştırmada bulunmuştur. Ancak, bu araştırmalar çoğunlukla mürebbiyeler üzerine yapılmış; Ahmet Koçak'tan başkası mürebbiyeler hakkında Avrupalı diye bir ayrıma gitmemiştir. Biz de bu eksikliği elimizden geldiğince giderip, ülkemizin yarınları olacak çocuklar için en iyisini yapmak istedik. Bu çalışmada hususi eğitmenlerden biri olan Avrupalı mürebbiyeler konusunda literatüre mütevazi bir katkı sunulmuş ve eksikliklerine rağmen sonraki çalışmalar için bir başlangıç oluşturması istenmiştir. Çalışmamızda nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Cumhurbaşkanlığı Osmanlı Arşivi ve İSAM'dan faydalanılmıştır. Aynı zamanda konu ile ilgili kitaplardan, süreli yayınlardan, gazetelerden, romanlardan, ansiklopedilerden, yabancı eserlerden ve internet kaynaklarından yararlanılmıştır. Ayrıca Cumhuriyet dönemi kişilerin hatıratlarında da faydalanılmıştır. Resim ve fotoğraflar teze zenginlik katması açısından kullanılmıştır.