Tarihi gerçeklik ve kurmaca gerçeklik bağlamında Yervant Odyan'ın "Abdülhamid ve Sherlock Holmes" romanı üzerine bir inceleme

Edebiyat dünyası, gerçek yaşamla her zaman iç içe bir şekilde varlığını sürdürmüştür. Yazma eylemini gerçekleştiren sanatçı, yaşadığı dönemi ve olayları kendi süzgecinden geçirerek eserlerine yansıtır. Bu sebeple kurmaca eserler, gerçeklikten bağımsız bir şekilde oluşturulmaz. Ancak her eser nesnel gerçekliği, olduğu gibi yansıtmaz. Gerçekliğin yansıtılmasındaki bu fark, sanatçının dünyayı algılama biçimi ve üslup özelliklerinden kaynaklanmaktadır. Kurmaca gerçeklik, yazarın öznel düşüncelerle yarattığı dünyadır. Tarihi gerçeklik ise yazara kurguda ilham veren olayların doğuş noktasıdır. Bir başka ifadeyle kurmaca eserlere konu olan olay ve kişilerin, gerçek yaşamdaki karşılığıdır. Tarihi gerçeklik ile kurmaca gerçeklik arasındaki ilişki, metnin kendi içinde tutarlı bir yapı oluşturmasını sağlar. Bu bağlamda, çalışmamızda Yervant Odyan'ın Abdülhamid ve Sherlock Holmes adlı eserinde, tarihi gerçekliğin kurmaca dünya içinde nasıl ele alındığı kurgu unsurları açısından incelenmiştir. Sir Arthur Conan Doyle'un yaratıcısı olduğu kurmaca bir karakter olan Sherlock Holmes ile tarihi bir kişilik olan Sultan Abdülhamid'i yan yana getiren eserin, 2011 yılında Türk Edebiyatında Polisiye Romanın Tarihsel Gelişimi 1884-1928 başlıklı TÜBİTAK araştırma projesiyle Latin harfli çevirisi yapılır. Roman, II. Meşrutiyet'in ilan edilme sürecinde yaşanan olayları, kronolojik bir biçimde yansıtmaktadır. Eserin kurgusunda tarihi olaylardan yararlanılmıştır. Sultan Abdülhamid Dönemi'nin çalkantılı olayları, Meşrutiyet'in ilan edilme yolunda cemiyetlerin faaliyetleri romanda ayrıntılı bir şekilde aktarılmaktadır. Ayrıca karakterler aracılığıyla Abdülaziz'in ölümü ve Mithat Paşa'nın yargılanması olaylarına da değinilir. Romanda kullanılan fotoğraf, mektup ve telgraflar; gerçekliği verme aşamasında kullanılan önemli unsurlardandır. Tarihi olgular dışında romanın başkarakteri haricinde kullanılan tarihi kişilikler vardır: Ebülhüda Efendi, Musurus Paşa, Talat Paşa, Fehim Paşa, Necib Melhame Paşa bunlardan birkaçıdır. Çalışmamızda öncelikle tarihi gerçeklik ve kurmaca gerçeklik kavramları hakkında bilgi verilmiş, daha sonra tarih ve roman ilişkisi genel hatlarıyla ele alınmıştır. İncelememizin, ikinci bölümünü oluşturan Tarihi Gerçeklik ve Kurmaca Gerçeklik Açısından Abdülhamid ve Sherlock Holmes Romanının İncelenmesi başlığı altında; kişi, olay, mekân, bakış açısı ve zaman unsurları bağlamında romanın kurgu yapısı ortaya konulmaya çalışılmıştır.