Tedarikçi yakınlığının lojistik performans üzerine etkisi

Küreselleşmeyle birlikte kaliteli ve ucuz kaynaklara erişim ile ürünlerin yeni pazarlara sunulma arayışı bir taraftan coğrafi olarak tedarik zincirlerini genişletirken diğer yandan pazara hızlı yanıt vermenin artan önemi, teslimat problemleri ve lojistik maliyetler bu genişlemeyi engelleyici yönde baskı oluşturmaktadır. Bu bağlamda araştırmamızın temel sorusunu "firma lojistik performansı bakımından artan coğrafi genişlemenin getirdiği sorunları aşmada ilişkisel yakınlığın rolünün ne olduğu" oluşturmaktadır. Araştırmanın amacı, coğrafi ve ilişkisel yakınlığın firma lojistik performansı üzerindeki etkisi ile coğrafi yakınlığın lojistik performans üzerindeki etkisinde, ilişkisel yakınlığın aracılık rolünü analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda; öncelikle tedarik zinciri yapısı, tedarik zinciri ilişkileri, yakınlık kavramı ve yakınlık boyutları ile ilgili yerli ve yabancı literatür incelemesi yapılmıştır. Yapılan çalışmalar özet olarak sunulmuştur. Araştırma verilerini toplamak için Narasimhan ve Nair tarafından geliştirilen "Coğrafi Yakınlık Ölçeği", Golicic ve Mentzer tarafından geliştirilen "İlişkisel Yakınlık Ölçeği" ve Fugate vd. tarafından geliştirilen "Lojistik Performans Ölçeği" kullanılarak bir anket oluşturulmuştur. Bu anket formu Samsun Sanayi ve Ticaret Odası'na üye 639 imalat işletmesine uygulanmıştır. 218 işletmeden toplanan veriler SPSS 25 ve IBM SPSS Amos v.24 programları kullanılarak analiz edilmiştir. Toplanan verilerin sırasıyla normallik analizi, frekans analizi, güvenirlik analizi, açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi yapılmış, gruplar arasında fark olup olmadığı t-testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ile analiz edilmiş, gruplar arasındaki farklılıklar Posthoc testlerinden Tukey testi ile belirlenmiştir. Ayrıca doğrudan etkileri test etmek için çoklu regresyon analizi ve aracılık ilişkisini test etmek için ise yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılmıştır. Yapılan analiz sonucunda; coğrafi yakınlığa verilen önem ile lojistik performans arasında negatif yönlü anlamlı bir ilişki bulunurken, ilişkisel yakınlığa verilen önem ile lojistik performans arasında pozitif yönlü anlamlı bir ilişki bulunmuştur. Coğrafi yakınlığın firma lojistik performansı üzerindeki etkisinde ilişkisel yakınlığın tam bir aracılık etkisine sahip olduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Coğrafi yakınlık, İlişkisel yakınlık, Lojistik Farklılaşma, Lojistik Verimlilik, Lojistik Etkinlik