Tehdit algısının toplumsal değişmeye etkisi

Sosyal yaşamda geniş yer kaplayan tehdit, düşmanca niyetleri olan "öteki" üzerinden tanımlanır ve tehlikeli bir durumun varlığına işaret eder. Tehdit algısı ise tehlikeli bir durumun farkında olma halidir. Başta bireyin varlığına olmak üzere sosyal, siyasal ve ekonomik hedeflerine yönelik düşmanca niyetli tüm müdahaleler bireyde tehdit algısının yükselmesine neden olabilir. Tehdit algısı yükselen birey, tehdidi bertaraf etmeye ve kendini güven altına almaya yönelik eylemlerde bulunur. Bireysel seviyede ortaya çıkan tehdit algısı benzer şekilde kurumsal seviyede de ortaya çıkabilir. Toplumsal kurumlar, üstlendikleri fonksiyonlarla toplumsal yapıyı düzenleyen ve dengeleyen mekanizmalardır. Kurumların karar verici statülerinde bulunan aktörler, toplumsal dengeyi bozacak ve kurumların işlevlerini yerine getirmesini engelleyecek her türlü kişi, olay veya yapıyı bir tehdit olarak algılayabilirler. Bu bağlamda tehdit algısının toplumsal değişmeye etkisini konu edinen çalışma, tarihsel karşılaştırma yöntemi ve yapısal işlevselci teori üzerine inşa edilmiştir. Tarihsel süreç içerisinde farklı toplumlarda çeşitli olay ve durumlara yönelik ortaya çıkan tehdit algıları tasvir edildikten sonra Osmanlı döneminden Yeniçeri Ocağı'nın kaldırılması ve Cumhuriyet döneminden Şeyh Said ayaklanması olayları detaylı bir şekilde incelenmiştir. Seçilen her iki örnek olayda da siyasi otoritelere başkaldırıldığından, siyaset kurumunun fonksiyonlarını tam olarak yerine getirmesi engellendiğinden, toplumsal yaşam tehlikeye sokulduğundan, müesses düzen bozulduğundan ve yapılmak istenen yeniliklere karşı çoğunlukla gelenekçi bir tutumla karşı çıkıldığından siyasi otoritelerin tehdit algıları güçlendiği tespit edilmiştir. Söz konusu tehditlere karşı siyasi otoriteler; askeri, hukuki ve idari çeşitli önlemler almışlardır. Tarihsel veriler ışığında, alınan önlemler neticesinde toplumsal yapıda kurumsal boyutta değişimler yaşandığı tespit edilmiştir. Dolayısıyla çalışma ile "tehdit algısı, kurumların fonksiyon alanlarında ve usullerinde değişimlere neden olur" hipotezi test edilmiş ve elde edilen bulgular hipotezi doğrulamıştır. Anahtar Kelimeler: Tehdit, Tehdit Algısı, Toplumsal Değişme, Yeniçeri Ocağı, Şeyh Said.