Temettuat defterlerine göre Çorum'da Dedesli aşiretine bağlı köylerin sosyal ve ekonomik yapısı (1844-1845)

Bu çalışmada, 1844–1845 yılları arasında tutulmuş olan Temettuât Defterleri içerisinde yer alan Dedesli Aşireti'ne ait kayıtlar transkribe edilerek değerlendirilmiştir. Çorum sancağı sınırları içerisinde bulunan Dedesli Aşireti'ne bağlı köylerin tarihî, sosyal ve ekonomik özellikleri bu defterler aracılığıyla incelenmiştir. Araştırma kapsamında aşirete bağlı toplam 26 köy tespit edilmiş olup, bunlardan Temettuât Defteri mevcut olan 22 köy çalışmaya dâhil edilmiştir. Bu köyler sırasıyla şunlardır: Akdam, Aksofu, Aşılı Armud (Emrud), Boztepe, Çırfınlı, Dere, Dutpınar, Ferhadi, Karakeçili, Eskiviran, Hacı Ahmed Dere, Hacıbey, Hıdırlı, Kör Memed Kışlası, Kılınçdere, Kertme, Kızılkır, İğdeli, Güvanlı, Kızağılı, Sorsavuş ve Sülüklü. Çalışmanın giriş bölümünde, öncelikle Temettuât Defterlerinin tarihî arka planı ve idari işlevi hakkında genel bilgiler verilmiş; ardından Çorum ilinin kısa tarihçesi ele alınmıştır. Bu bölümün devamında ise, Dedesli Aşireti'ne bağlı köylerin sosyal, demografik ve ekonomik yapısı ayrıntılı olarak incelenmiştir. Aynı zamanda Dedesli aşiretinin Çorum iline nereden geldikleri ve nasıl yerleştikleri konusu hususunda bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde ise Transkripsiyonu yapılan defterlerden hareketle, Türkmen kökenli bir topluluk olan Dedesli Aşireti'ne mensup köylerin ziraî faaliyetleri, yetiştirilen ürün çeşitleri ve alınan vergi türleri defterlerdeki kayıtlar doğrultusunda tespit edilmiştir. Ayrıca, defterlerde yer alan vergi kayıtları ve çeşitli idarî ifadeler özgün biçimleriyle değerlendirilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise, aşirete bağlı köylere ait Temettuât Defterlerinin transkripsiyon metinleri ayrıntılı biçimde tablo şeklinde sunulmuştur.