Textlinguistische analyse von Deutschen und Türkischen märchen: Dargestellt an ausgewählten beispielen

Metindilbilim kavramı, 1960'lı yıllarda özellikle Almanya'da ortaya çıkan bir dilbilim yaklaşımını tanımlamak için kullanılır. Öncesindeki dilbilim yaklaşımlarından farklı biçimde, dilbilimsel incelemelerin temel birimi olarak tümceyi değil metni görür. Bu yaklaşıma göre metin, anlamsal ve dilbilgisel bağıntılar gösteren, başı ve sonu belli dilsel bir yapıdır ve aynı zamanda bildirişimsel bir işleve sahiptir. Metindilbilime göre metinler, tarih içerisinde toplumsal kullanım boyunca biçimlenen ve metin türü olarak adlandırılan içerik, biçim ve işlev açısından belirli kalıplar gösterirler. Bu yönüyle metin türlerinin, ortaya çıktıkları ve kullanıldıkları toplum ve kültüre bağlı olarak farklılıklar göstermeleri olasıdır. Geçmişten bugüne farklı metin türleri üzerine yapılan dillerarası karşılaştırmalı çalışmalarda bunu destekleyen sonuçlar gözlemlenmiştir. Bundan hareketle, bu çalışmada söz konusu hipotezi sınamak için Almanca ve Türkçe masal türüne ait metinler, metindilbilimsel ölçütler yardımıyla karşılaştırmalı olarak incelenmektedir. Çalışmanın bütüncesini her iki dilden seçilen üçer masal metni oluşturmaktadır. Yapılan karşılaştırmalı incelemenin sonunda, çalışmada kullanılan dilbilimsel metin inceleme ölçütleri ışığında her iki bütünce arasındaki benzerlik ve farklılıklar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çözümleme sonuçlarına göre, Almanca ve Türkçe masal metinleri, metnin bildirişimsel bağlamını ve işlevlerini ele alan metin dışı ölçütler açısından daha ziyade benzerlikler göstermiştir. Metnin içeriği ve biçimini ele alan metin içi ölçütler konusunda ise daha ziyade farklılıklar bulgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Metindilbilim, Metin Türü, Masal, Almanca, Türkçe.