Ticari işletmede şube kavramı ve sonuçları

Günümüz ticaret hayatındaki işletmeler arası rekabet, işletme ağını daha geniş pazarlara taşıma ihtiyacı doğurur. Çünkü işletmelerin iktisadi açıdan büyüyüp gelişmesi, yeni pazarlara açılma ve müşterilerin çoğalmasıyla doğru orantılıdır. Ticari faaliyetlerini, geniş coğrafyalara ve farklı müşteri çevrelerine ulaştırmak isteyen tacirin, başvuracağı yolların başında şube açmak gelir. Bu ihtiyaç sonucu ortaya çıkan şubeler, bir merkeze bağlı olmakla birlikte dışa karşı üçüncü kişilerle kendi başına işlemler yapabilen ticari işletmenin asli birimleridir. Bu açıdan ticari işletmenin merkezi ile şubeleri, aynı ticari işletme organizasyonun fonksiyonel olarak farklı yerlerde faaliyet gösteren birimleridir. Nitekim merkez ve şubelerden oluşan ticari işletme organizasyonları, ortak işletme amacıyla bağlı ve aynı işletme konusunu yerine getiren birden fazla işletmeden müteşekkil bütünsel yapı olarak tanımlanabilir. Aynı gerçek veya tüzel kişiye ait bu işletme topluluğunda, merkez gibi şubelere de kanun koyucu önemi sebebiyle birtakım özel hüküm ve sonuçlar bağlamıştır. Ticari işletmede şube kavramı, Türk Ticaret Kanunu'nda tanımlanmamıştır. Bunun yerine uygulama alanı sınırlı bazı kanunlarda ve Ticaret Sicil Yönetmeliği'nde şube tanımı yapıldığı görülmektedir. Bu tanımlardan hangisinin esas alınacağı, hem uygulama hem de doktrinde farklı görüşlerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bu bakımdan şube kavramının, ne anlama geldiği ve hangi unsurları taşıması gerektiği önemli bir hukuki sorundur. Çünkü kanun koyucunun şube olmaya bağladığı hüküm ve sonuçlar, ancak şube niteliği taşıyan birimlere uygulanabilir. Ticari işletmede şube kavramı ve sonuçları adlı bu çalışmada, öncelikle ticari işletme organizasyonu tanıtılıp, bu bütünsel yapıda şube kavramının ne anlama geldiği ve esaslı unsurları tespit edilmiştir. Daha sonra şube kavramına özel hukukta bağlanan hüküm ve sonuçlar incelenip, şubeyle ilgili birtakım özel hususlar üzerinde durulmuştur.