Tip 1 diyabetli ergenlerde algılanan helikopter ebeveynlik ile diyabet yönetim ve öz yeterlilik, ilaç uyumu, psikolojik sağlamlık ve anksiyete/depresyon arasındaki ilişki

Amaç: Tip 1 diyabet tanılı ergenlerde ilaç uyumu; hastalığın yönetimi, uzun vadeli komplikasyonların önlenmesi ve optimal glisemik kontrolün sağlanmasında kritik bir belirleyicidir. Bu uyum sürecinde ergenlerin bireysel dinamiklerinin yanı sıra ebeveyn tutumları da önemli rol oynamaktadır. Bu bağlamda çalışmamız, hem ilaç uyumunu etkileyebilecek bireysel (öz yeterlilik, anksiyete, depresyon ve psikolojik sağlamlık) faktörleri hem de algılanan helikopter ebeveynlik tutumunun ilaç uyumu, diyabet yönetimi ve öz yeterliliği, anksiyete, depresyon ve psikolojik sağlamlık üzerindeki rolünü bütüncül bir yaklaşımla incelemeyi amaçlamaktadır. Gereç ve yöntem: Kesitsel nitelikteki bu çalışma, 12–18 yaş arası Tip 1 Diabetes Mellitus (DM) tanılı 142 ergenin katılımıyla, Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi Çocuk Endokrinoloji Polikliniği'nde yürütülmüştür. Katılımcılara; Morisky Tedavi Uyum Ölçeği, Tip 1 Diyabeti Olan Ergenlerde Diyabet Yönetimi Öz Yeterlilik Ölçeği, Hastane Anksiyete-Depresyon Ölçeği, Çocuk ve Genç Psikolojik Sağlamlık Ölçeği ve Algılanan Helikopter Ebeveynlik Tutum Ölçeği uygulanmıştır. Bulgular: Korelasyon analizinde, ilaç uyumu ile psikolojik sağlamlık (r=0,488; p<0,001) ve diyabet öz yeterlilik düzeyi (r=−0,501; p<0,001) arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. İlaç uyumu ayrıca anksiyete düzeyi ile negatif yönde anlamlı ilişkilidir (r=−0,242; p=0,004). Algılanan anne helikopter ebeveynlik ile depresyon (r=0.177,p=0.037) ve anksiyete (r=0.207,p=0.014) arasında pozitif yönde zayıf ancak anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Ayrıca algılanan baba helikopter ebeveynlik ile depresyon (r=0.185,p=0.029) arasında da pozitif yönde zayıf ancak anlamlı bir ilişki saptanmıştır. İlaç uyum düzeyine göre yapılan grup analizinde, diyabet yönetimi öz yeterliliği, anksiyete, depresyon ve psikolojik sağlamlık arasında anlamlı farklar saptanmıştır (p<0,001). Yüksek uyum grubunda öz yeterlilik ve psikolojik sağlamlık düzeyleri daha yüksek, anksiyete ve depresyon düzeyleri ise anlamlı düzeyde daha düşük bulunmuştur. Çoklu lineer regresyon analizinde, ilaç uyumu üzerinde anlamlı etkisi olan değişkenler psikolojik sağlamlık (β=0,046; p=0,007), diyabet yönetim öz yeterlilik (β=−0,035; p=0,002) ve anksiyete düzeyleri (β=−0,085; p=0,015) olarak belirlenmiştir. İlaç uyumu ile helikopter ebeveynlik alt boyutları arasındaki ilişkilere bakıldığında ilaç uyumu puanları ile anne temel güven (r=−0,167; p=0,048), anne etik (r=−0,181; p=0,032), baba temel güven (r=−0,194; p=0,022) ve baba etik (r=−0,186; p=0,028) alt boyutları arasında zayıf ancak istatistiksel olarak anlamlı negatif ilişkiler saptanmıştır . Sonuç: Çalışmamızda ilaç uyumu ile diyabet yönetimi öz yeterliliği, psikolojik sağlamlık ve anksiyete düzeyleri arasında anlamlı ilişkiler saptanmıştır. İlaç uyum düzeyine göre yapılan grup analizinde ise düşük uyum grubunda önemli ölçüde daha yüksek depresyon seviyeleri saptanmıştır. Ayrıca helikopter ebeveynlik ölçeğinin alt boyutlarıyla ilaç uyumu arasında da anlamlı korelasyonlar saptanmıştır. Sonuçlarımız, Tip 1 DM'nin yönetiminde bireysel faktörlerin yanı sıra ebeveyn tutumlarının da belirleyici olduğunu ortaya koymuştur. Bu doğrultuda helikopter ebeveynlik, psikolojik sağlamlık, anksiyete, depresyon ve öz yeterliliği hedef alan terapötik müdahalelerin, tedavi uyumunu arttırmada katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelime: Diyabetes Mellitus; DM; helikopter ebeveynlik; ilaç uyumu; tedavi uyumu; öz yeterlilik; psikolojik sağlamlık.