Tunceli yöresi geleneksel oyun ve eğlenceleri

Oyunlar; genellikle çocuklar bazen de yetişkinler tarafından eğlenmek, hoş vakit geçirmek amacıyla ortaya konan kendine has kuralları ve eğitici yönü olan eylemlerdir. Özellikle oyunlar çocukları toplumsal bir düzene hazırlamak, onlara bazı kuralları öğretmek, onların yeni bir kavramı ve olguyu içselleştirmelerini sağlamak için oynanır. Oyunlarda gönüllülük, isteklilik esastır. Her oyunun kendine has yapısı ve kuralları vardır. Çocuk oyunları; çocukların fiziksel, ruhsal ve sosyal yönlerini geliştiren eylemler ve küçücük dünyalarında onlara yeni ufuklar açan rehberlerdir. Oyunların kökenine doğru gidildiğinde Şamanizm'e kadar dayandığı görülür. Oynanan her oyunun kendi kuralları olduğu gibi bir de oynandığı coğrafya içinde kendine has ritüelleri vardır. Tunceli yöresi gerek coğrafi şartları gerek zorlu iklim koşulları gerekse daha kapalı (göç almayan) bir toplum olması sebebiyle çocuk oyunlarının fazlaca oluştuğu ve günümüze kadar çok değişmeden devamlılığını koruduğu yörelerden biridir. Halk oyunları/dansları; ülke, bölge, yöre veya şehirlerin gerek kullanılan müzik aletleri, gerek figürleri, gerek kıyafetleri ile toplumsal yapısını içinde taşıyan en güzel kültürel zenginliklerinden birisidir. Türk halk oyunlarının geneline bakıldığında Orta Asya ve İslam kültürünün etkisinde oluştuğu görülmektedir. Çocuk oyunlarında olduğu gibi halk danslarının da kökeni Şamanizm'e kadar götürülür. Şaman kültürünün ve tabiat kültünün hâlâ tazeliğini koruduğu Tunceli ilinde halk dansları önemli bir yere sahiptir. Hem yarım ay veya daire şeklinde çekilen halaylar hem de semahlar Tunceli halkının inançlarından izler taşıdığını gösterir. Bunun yanında halk oyunları, insanların yaşamış oldukları bölgelerdeki yaşam tarzlarını da yansıtırlar. Coğrafi şartlar, yetiştirilen ürünler, o yöreye has hayvanların figürleri, aşklar, ağıtlar halk oyunlarında kendine yer bulmaktadır. Köy seyirlik oyunları; insanoğlunun tabiatla, evrenle ve birbirleriyle olan mücadelelerinin, dünyayı anlamlandırma çabalarının sonucu oluşmuş teatral oyunlardır. Şamanizm ve mitoloji beşiğinde ortaya çıkmış ve günümüze kadar ulaşmıştır. Beşikten başlayan erginleşme yolculuğunda, uğradığı her toplumun kültürünü, inancını, sosyal hayatını yanına alarak küçük bir kartopuyken bir çığa dönüşerek yoluna devam etmiştir. Köy seyirlik oyunları kültürel bir zenginlik olmasının yanı sıra toplumu eğitme ve düzene sokma, bilgilendirme, yönlendirme konularında önemli bir göreve sahiptir. Tunceli bölgesi köy seyirlik oyunları geçmişle bugün arasında köprü kuran; eski halk inançlarının, inanışlarının, yaşam biçimlerinin bugüne taşındığı oyunlardır. Farklı etnik ve sosyal grupların bir araya gelmesi sonucu oluşan topluluğa yurt olmuş Tunceli, kültürel kodlarında aynı zamanda birçok inancın ve inanışın da izlerini taşır. Tüm bu farklılıklar ışığında Şamanizm'in ve eski Türk inanışlarının izleri de halk bilimi ürünlerinde görülmektedir. Ancak çeşitli nedenlerle Tunceli'nin ahenkli yapısının ortaya konduğu kültürel miras gün yüzüne henüz tam olarak çıkarılmamıştır. Yazılı çalışmalar sınırlı sayıda kalmıştır. Son yıllarda Tunceli'de yoğunlaşan derleme çalışmalarıyla bu problem ortadan kaldırılmaktadır. Bu çalışmada, Tunceli kültür mozaiğinin parçaları olan çocuk oyunları, halk dansları ve köy seyirlik oyunları saha çalışması yapılarak kaynak kişilerden derlenmiş, hepsi kendi içinde değerlendirilmiş ve incelenmiştir. Çalışmayla unutulmaya yüz tutmuş bu zengin mirasın gelecek kuşaklara aktarılmaya çalışılması amaçlanmıştır. Vatanın ve milletin devamlılığı için gelecek nesillere bırakılacak en güzel miras kendi ata kültürleridir. Anahtar Kelimeler: Tunceli, Çocuk Oyunları, Halk Dansları, Köy Seyirlik Oyunları, Eğlence