Turizm potansiyeli açısından Türkiye'deki gastronomi müzelerinin analizi

Toplumların mutfak kültürlerinin tanıtımı, korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlaması açısından gastronomi müzeleri önemli bir unsur olarak görülmektedir. Bu araştırma gastronomi müzelerinin turizm potansiyeli üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Araştırmada nitel araştırma yöntemi ve bu kapsamda yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmada tamsayım yöntemi ile Türkiye'nin farklı yörelerinde bulunan gastronomi müzelerinden (toplam 32 adet) veri toplanması hedeflenmiştir. Pandemi şartları nedeniyle bazı müzelerin kapalı olması ve bu müzelere hiçbir şekilde ulaşılamaması, bazılarının ise görüşmeyi kabul etmemeleri nedeniyle 24 gastronomi müze yetkilisiyle görüşülerek veri toplama süreci tamamlanmıştır. Görüşme formu araştırmanın amacını belirten açıklama kısmının yanı sıra 3 bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde gastronomi müzelerinin tanımlayıcı bilgileri ve görüşme yapılan kişilerin demografik özeliklerini belirten 10 adet, ikinci bölümde müze ziyaretçilerinin betimleyici özellikleri ve gastronomi müzelerine ilişkin genel bilgileri içeren 8 adet soru bulunmaktadır. Son bölümde ise gastronomi müzelerinin bulundukları bölgelerin turizm potansiyeline olan etkilerine ilişkin sonuçlar elde etmek amacıyla toplam 6 adet soruya yer verilmiştir. Araştırma sürecinde elde edilen veriler içerik analizi yönteminden yararlanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin analizi bilgisayar destekli olarak gerçekleştirilmiş ve MAXQDA programından yararlanılmıştır. Bu program harita ve ilişki ağırlıklı görseller yardımıyla fikirlerin netleştirilmesi ve tema veya kodlar arasındaki ilişkilerin anlamlı olarak ortaya konulması amacıyla kullanılmaktadır. Araştırma konusu amaç bakımından sekiz ana tema etrafında şekillenmiştir. Bu temalar; turizm potansiyeli, paydaşlar, tanıtım, aktiviteler, çekicilikler, mutfak kültürü, yöresel ürün ve sürdürülebilirliktir. Araştırmada gastronomi müzelerinin turizm potansiyeline olumlu etkileri olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda turizm potansiyeli ile tanıtım teması arasındaki ilişki diğer temalara göre en yüksek orana sahiptir. Turizm potansiyeli-aktiviteler, aktiviteler-çekicilikler, çekicilikler-turizm potansiyeli arasında da yüksek düzeyde ilişki derecesi tespit edilmiştir. Gastronomi müzelerinin turizm potansiyelindeki etkileri açısından tanıtım teması ön plana çıkarken çekicilikler ve aktiviteler temalarının da önemli olduğu analiz edilmiştir. Araştırmaya konu olan gastronomi müzelerinin çoğunluğunun bulunduğu yörenin mutfak kültürünü tanıtmada yetersiz kaldığı sonucuna varılmıştır. Turistlerin yöreleri tekrar ziyaret etmelerinde gastronomi müzelerinin etkili olduğu düşünülmektedir. Araştırmada gastronomi müze faaliyetlerinin geliştirilmesi ve turizm potansiyeline etkilerinin artırılmasına yönelik önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Turizm, Turizm Potansiyeli, Gastronomi, Gastronomi Turizmi, Gastronomi Müzeleri