Türk Devletleri Teşkilatına üye ülkelerin ana dili eğitiminin dil politikaları bağlamında incelenmesi

Dil, ait olduğu toplumu birçok açıdan etkileyen önemli bir kavramdır. Toplumsal uzlaşma ve ilerlemenin gerçekleşmesi, ulusu oluşturan fertler arasında birlik bağının oluşması, toplumların geçmişiyle bugünü arasında köprü kurularak köklerini unutmaması dil ile sağlanmaktadır. Dilin toplumsal hayattaki önemi, devletler için de politikalar bağlamında en temel unsurlardan biri olarak yer almasına imkân sunmuştur. Bu kapsamda devletler, farklı amaç ve etkilerle dil politikaları geliştirmektedir. Söz konusu politikalar, ülke içi veya ülke dışı kurum ve şahısların etkisinde belirlenebilir. Bu doğrultuda bu çalışmanın amacı, Türk dilinin, kültürünün ve bunların ayrılmaz bütünleyeni olarak görülen eğitimin önemine dayanarak Türk Devletleri Teşkilatına üye ülkelerin ana dili eğitiminin dil politikaları bağlamında incelenmesidir. İlgili amaç çerçevesinde, araştırma nitel araştırma yöntemine uygun bir biçimde yürütülmüştür. Araştırmanın veri kaynağı olarak bilimsel çalışmalar, ilgili ülkelerin resmî kurumlarının sayfalarından elde edilmiş bilgiler, dil ve dil politikası bağlamında ele alınabilecek kanunlar, devlet idarecilerinin söylemleri ve ülkelerin ilgili bakanlıklarının verileri ele alınmıştır. Verilerin analizi ise betimsel analiz tekniğine uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Türk Devletleri Teşkilatına üye ülkelerin ana dili eğitimleri dil politikaları bağlamında incelendiğinde, bağımsızlıklarını elde ettikleri yıllardan itibaren bu konuda pek çok kanun çıkarıldığı, ana dili eğitiminde ulus devlet anlayışına göre çalışmalar yapıldığı görülmektedir. Bu çalışmalar alfabe değişiklikleri, ana dili öğretimine dair konularda millîleşme ve güncel yaklaşımların takip edilmesi bunun yanında devlet yöneticilerinin, kamu, basın ve medya kuruluşlarının millî bilinç ve ana diline yönelik politikaları şeklinde sıralanabilir. Bu konuda Türkiye'nin diğer Türk devletlerinden daha farklı bir süreç geçirdiği bunun yanında diğer ülkeler için de farklı unsurların etkilerinin görüldüğü söylenebilir. Bu durumun nedeni olarak Türkiye'nin bağımsızlığının kesintiye uğramaması, harf devrimi ve dil inkılabı konusunda diğer Türk devletlerine kıyasla daha kararlı, tavizsiz ve net politikalar uygulaması gösterilebilir. Öte yandan Kırgızistan hariç Sovyet sonrası diğer tüm üye ülkelerde ortak iletişimi sağlamak adına önemli görülen Latin alfabesine geçiş süreci başlatılmıştır. Ancak Sovyetlerin asimilasyon politikalarının etkisinin nispeten günümüzde azalsa da hâlâ etkili olması, ülkelerin çok etnikli yapısı, resmî okulların çeşitliliği, birtakım siyasi ve ekonomik sebepler söz konusu devletlerde uluslaşma ve ana dillerinin gelişim süreçlerini olumsuz etkilemektedir. Bu çerçevede çalışmada her ülke adına sonuçlar ayrı ayrı değerlendirilmiş ve kıyaslamalar yapılarak çeşitli öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Türkçe eğitimi, ana dili, dil politikaları, Türk Devletleri Teşkilatı.