Türk nutuklarının dil, kültür ve eğitim bağlamında söylem çözümlemesi

Dil bireyin tekâmül ile toplumsallaşması, toplumun da yine tekâmül ile milletleşmesi yolundaki önemli bir kavram alanı oluşturmakla birlikte kolektif belleğin canlı inşa bağlamını karşılar. Belirtilen toplumsal belleğin inşa alanının abideleri ise milletlerin ve devletlerinin öncü ve etkin metinleridir. Bu doğrultuda toplumlar, milletler ve nihayetinde ilgili devletler tarafından sahiplenilen metinler içerisinde nutuk (söylev), oluşturucusunun toplum içerisindeki konumu itibariyle çok daha etkin bir işleve sahiptir. Nutuk, devlet geleneğinin inşası ve muhafazası işlevini üstlenirken oluşum amacı ve içeriği itibariyle kurucu dil öğretim politikası metinleri olarak değerlendirilebilir. Orhon Abideleri, Türk evren tasavvurunu ve devlet sistemini bünyesinde ortaya koyan Türk kültür tarihinin ilk nutku özelliğine sahiptir. Orhon Abideleri, içeriğinin aktarımdan öte topluma eleştiri yöneltip ona nizam vererek, milleti güçlü kılacak özellikleri tatbik ettirerek, devleti de güçlü kılabilmenin Türkçedeki 1200 yılı aşkın yankısıdır ki bu yankının etkisini koruması ve diri kalabilmesi Türkçe açısından, Türk kültürü ve eğitimin tarihî köklerinin sürdürülebilirliği itibariyle önem arz etmektedir. Son dönem emperyalist saldırılar karşısında bağımsızlık mücadelesini başarıyla tamamlamış olan Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucu iradesinin felsefesi içerisinde önemli bir yere sahip olan dil politikası ve Türkçe (eğitimi) üzerine de Türk eğitim ve kültür tarihinin son nutku, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün 13-15 Ekim 1927 tarihleri arasında Ankara'da, yaklaşık 36,5 saatlik konuşmasına dayanmaktadır. Tezimizde Türk eğitim tarihinin ilk nutukları (Köl Tigin ve Bilge Kağan Abideleri) ile son nutku (Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK) dil, kültür ve eğitim bağlamında art zamanlı olarak söylem çözümlemesine tâbi tutulurken Türk kültür ve eğitim tarihinin Türkçe eğitimi odağındaki temel nitelikleri kurucu metinlere dayalı olarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Türkçe eğitimi bünyesinde dilbilimsel niteliğe sahip olan tezde, bir anlamda, tarih yapmış kurucu liderlerin tarihi yazdıran söylev metinleri üzerinden söylem çözümlemesi gerçekleştirilmiştir. Dilbilimin bir alt dalı olan söylem çözümlemesinin doğası gereği tarih, sosyoloji, felsefe ve yönetim bilimlerinin kesişiminde bulunması yönüyle disiplinlerarası bir özelliğe sahip tezin odak noktasını Türkçe eğitimi, dil politikaları ve söylem çözümlemesi oluşturmaktadır. Beş ana bölümden oluşan tezimizin ilk bölümünde problem durumu, amaç ve önem bilgileri yer alırken ikinci bölümde ise dört alt başlık altında kavramsal çerçeve dayanaklarıyla sunulmuştur. Tezde kullanılan araştırma deseni, materyalleri, tezin kapsam ve sınırlılığı ile veri analizi ve yöntem bilgileri üçüncü bölüm içerisinde sunulmuştur. Bulguların tespit edilip yönteme bağlı olarak değerlendirildiği dördüncü bölüm üç alt başlıktan oluşmaktadır. Dördüncü bölüm; Türkçe eğitimi, dil ve kültür bağlamında gerçekleştirilen söylem çözümlemelerinin Köktürk ve Türkiye Cumhuriyeti dönemi metinlerine ayrı ayrı tatbik edilmesi yanında karşılaştırmalı değerlendirmeleri de barındırmaktadır. Tezin beşinci bölümünü sonuç, tartışma ve öneriler oluştururken altıncı bölümde çalışmaya özgü bilimsel kaynaklar sunulmuştur.