Türkçe ve Almancadaki deyimlerin günlük iletişimdeki yeri ve yabancı dil öğretimine yansımaları

Bu çalışmada günlük iletişimde sıkça kullanılan bir ifade tarzı olan deyimler üzerinde durulmuştur. Uzun cümlelerle anlatılabilecek ifadeleri bir çırpıda anlatmak, sözü güzelleştirmek ve kimi zaman insanları düşünceye sevk etmek amacıyla kullanılan bu üstü örtük ifadelere yabancı dil öğretiminde yeteri kadar önem verilmediği ve deyim bilmemenin iletişimde kopukluklar oluşturduğu sayıltısından yola çıkılan araştırma, teorik ve ampirik olmak üzere iki bölümden oluşmaktadır.Çalışmanın teorik bölümünde araştırmanın amacı ve önemi gibi konular belirtildikten sonra dil ve yabancı dil kavramları ile ilgili çeşitli görüş ve tanımlara yer verilmiştir. Yabancı dilin önemi ve yabancı dil öğretiminde karşılaşılan zorluklardan bahsedildikten sonra, deyim konusu masaya yatırılmış ve özellikleri, yapıları, çeşitleri hakkında kuramsal bilgiler sunulmuştur.Deyimlerin günlük iletişimdeki işlevi ve yabancı dil öğretiminde deyim kullanımının önemi konuları tartışıldıktan sonra ampirik bölüme geçilmiştir. Bu bağlamda günlük iletişimde kullanılan deyim oranlarını tespit etmek amacıyla gerek Türkçeden, gerekse Almancadan çocuk edebiyatı düzeyinde birer yazınsal eser, üçer gazete ve üçer dergi incelenerek içerisinde yer alan deyimler belirlenmiştir. İncelenen eser ve yayınların seçiminde en çok satan gazete ve dergilerle birlikte, okunması için tavsiye edilen çocuk kitapları tercih edilmiştir.Bu kapsamda ?Ömer Seyfettin'den Seçme Hikâyeler? ve Erich Kästner tarafından kaleme alınan ?Der kleine Mann? adlı kitapların yanı sıra Türkiye'nin ve Almanya'nın en çok satan gazeteleri olan ?Zaman?, ?Posta?, ?Hürriyet?, ?Süddeutsche Zeitung?, ?Frankfurter Allgemeine?, ?Die Welt? ile en çok satan dergileri olan ?Aksiyon?, ?Yeni Aktüel?, ?Aydınlık?, ?Der Spiegel?, ?Stern? ve ?Focus?dan birer sayı alınarak içerisinde yer alan deyimler ve deyim oranları belirlenmiştir.Yabancı dil eğitiminde deyimlere ne derece yer verildiğini tespit etmek için ise yabancı dil derslerinde en sık kullanılan materyal olan ders kitapları ele alınmış ve içerilerinde barındırdıkları deyimler ve deyim oranları saptanmıştır. Ders kitabı seçimlerinde Almanya'nın Johann Wolfgang Goethe Üniversitesinin (Frankfurt), Justus-Liebrig Üniversitesinin (Giessen) ve Freie Üniversitesinin (Berlin) Türkoloji bölümlerinde okutulmakta olan ?Türkisch - Lehrbuch für Anfänger und Fortgeschrittene?, ?Lehrbuch der türkischen Sprache? ve ?Güle Güle? adlı Türkçe öğretim kitaplarının yanı sıra Alman dili ile ilgili anabilim dalları olan Ankara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi ve Hacettepe Üniversitesinin hazırlık sınıflarında okutulmakta olan ?Lagune? ve ?Schritte International? adlı Almanca yabancı dil ders kitabı setleri tercih edilmiştir.Bu bağlamda, gerek günlük iletişimde, gerekse yabancı dil ders kitaplarında yer alan deyimler alfabetik olarak anlamlarıyla birlikte sıralanmış, kullanım oranları tespit edilmiş ve araştırmanın bulgular kısmında tespit edilen bu deyimlerle ilgili istatistikî bilgiler çeşitli tablolarla ortaya konmuştur.İnceleme sonucunda günlük iletişimde kullanılmakta olan deyimlerin yabancı dil ders kitaplarında yok denecek kadar az oranda yer aldığı belirlenmiştir. Öğrencilerin deyim öğrenimi konusunda istifade edebilecekleri en önemli materyal konumunda olan ders kitaplarında ?en azından günlük iletişimde kullanıldığı oranda? deyim öğrenememesi sonucu iletişimde zorluklar ve kopukluklar yaşanacağı düşüncesinden yola çıkarak ders kitaplarında bu konuya önem verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmış ve yabancı dil ders kitaplarında deyimlerin nasıl yer alabileceği konunda bazı önerilerde bulunulmuştur.Anahtar Kelimeler: Türkçe deyimler, Almanca deyimler, Günlük iletişimde kullanılan deyimler, Yabancı dil eğitiminde deyim kullanımı, Yabancı dil olarak Türkçe ders kitaplarında deyimler, Yabancı dil olarak Almanca ders kitaplarında deyimler