Türkiye'de akademilerde açık erişim ve bir açık erişim modeli önerisi

Teknolojinin hızla gelişmesi elektronik kaynakları basılı kaynaklara oranla daha fazla tercih edilen tür haline dönüştürmüştür. Çoklu ortamda kullanım desteği, birden fazla kullanıcı ile aynı kaynağı kullanma imkânı ve her an her yerde kaynağa hızlı bir biçimde ulaşma gerekçeleri elektronik kaynakları her geçen gün daha cazip hale getirmiştir. Ancak ne yazık ki elektronik kaynakların maliyetinin her geçen gün artması, özellikle üniversiteler gibi araştırma-geliştirme çalışmalarının aktif olarak yürütüldüğü kurumlarda mali açıdan büyük sıkıntılara sebep olmuştur. Elektronik kaynak aboneliklerini yenileyemeyen ya da yeni abonelikler edinemeyen üniversite kütüphaneleri ne yazık ki aranan, istenen bilgiye kullanıcılarını eriştiremez hale gelmiştir. Bilgiye erişimin beklenildiği gibi olmaması bilimsel çalışmaların da sekteye uğraması anlamına gelmektedir. Üniversitelerde akademik bilgiye erişimin maliyetinin zaman içinde hissedilir oranlarda artması, açık erişim fikrinin doğmasının ve açık arşivlerin gelişmesinin nedeni olmuştur. Bilgiye ücretsiz, kotasız ve yasal bir sınırlama olmadan elektronik ortamda erişmeyi hedefleyen açık erişimin önemi ve kullanımı her geçen gün artmıştır. Açık erişim süreci, Türkiye'de üniversitelerde ve özellikle de üniversite kütüphanecilerinin öncülüğünde gelişen bir olgu olarak bilinmektedir. Günümüze kadar üniversite kütüphanelerinin girişimleri ile üniversitelerin çoğunda açık erişim sistemleri geliştirilmiş ve açık erişim temalı bilimsel toplantılar düzenlenmiştir. Ancak açık erişim sürecini daha da geliştirebilmek için gereksinim duyulan politikaların, yasal ve teknolojik alt yapının tamamlanamayışı, üniversite kütüphanelerini ve kütüphanecilerini zor durumda bırakmakta; sürecin ilerlemesinin önünde önemli bir engel olarak durmaktadır. Bu araştırmada açık erişim olgusunun gelişimi ve amaçlarına yer verildikten sonra, Türkiye'de açık erişim konusunda üniversite kütüphanelerinde yaşanan sorunlar, konuya ilişkin personelin karşılaştığı güçlükler, açık erişimden beklentiler ortaya koymakta ve sürecin yararlılıklarına yönelik saptamalar yapılmaktadır. Açık erişim olgusuna yönelik durum saptaması yapabilmek ve konuya ilişkin sorunları tespit edebilmek amacıyla anket tekniğinden yararlanmak suretiyle veri derlemesi yoluna gidilmiştir. Saptanan bulgular ve değerlendirmeler sonucunda açık erişimin daha ileri düzeyde bir sistem haline gelmesi, açık erişim alanında çalışan personelin daha verimli hizmet verebilmesi ve açık erişim ile ilgili hangi kurumların ya da birimlerin destek vererek açık erişimi hangi noktaya taşıyabilecekleri ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda Türkiye'de akademilere bir açık erişim modeli önerisi de sunulmuştur.