Türkiye'de çağdaş eğitim kurumları müfredatında görsel temelli dersler (1773-1882)

Bu araştırmada orduyu daha iyi bir seviyeye getirmek için kurulan askeri okullar ve halkın eğitilmesi için açılan sivil okulların müfredatında görsel derslerin varlığı incelenmiştir. Yeni metotların denendiği bu okullarda eğitim nasıldı? Hangi dersler vardı? Bu dersler içerisinde görsel dersler için ne gibi düzenlemeler yapılmıştır? Bu ve bunun gibi sorulara cevap aranan bu araştırmada elde edilen bulguların Osmanlı Devleti'nin çağdaş eğitim kurumlarında görsel dersleri işleyiş yapısına ışık tutması hedeflenmiştir. Osmanlı İmparatorluğu yeniçağ başlarında yönetimi, ordusu ve sosyal kurumları ile Avrupa'ya örnek bir devletti. Fakat XVI. yy. Avrupa'daki reform hareketleri ve coğrafi keşiflerle bu durum değişmeye başlamıştır. Toprak bütünlüğünün de sarsılmaya başladığı XVII. yüzyılda artık Osmanlı her alanda köklü değişikliklerin yapılması gerektiğini kabullenmiş durumdadır. Bu değişikliklerin ilk ve acil olanı askeri alanda yapılması gereken değişimlerdir. Zira Osmanlı devlet düzeninde herşey ordunun ihtiyaç ve düzenine göre organize ediliyordu. Orduyu düzeltmek demek kaybedilen toprakların kazanılması demekti. Osmanlı Devletinin Batı'daki değişimleri yakından takip etmek ve aynı hızı yakalamak istediği düşünülürse Batı'dan ilk alacağı kurumların askeri okullar olacağı tartışılmaz bir gerçekliktir. Askeri alandaki yenilikler için ilk temel şart eğitimin yeniden düzenlenmesidir. Zira askeri yenilgilerin büyük çoğunluğunun eğitimdeki eksikliklerden kaynaklı olduğu yadsınamayacak derecede belirgindir. Fakat eğitim sistemide çağın ihtiyaçlarına cevap vermekte zorlanmaya başlamıştı. Eğitim kurumları diğer sosyal kurumlar gibi toplumun ihtiyaçlarına cevap verdikleri sürece yaşamışlardır. Bu fonksiyonları yerine getiremedikleri zamanda ya değişikliklere uğramış ya da yerlerine yeni kurumlar açılmıştır. Osmanlı İmparatorluğunun kuruluş yıllarındaki eğitim kurumları bir müddet için toplumun ihtiyaçlarını karşılamış, fakat XVI. yüzyıldan itibaren değişen dünya şartlarına ayak uyduramamış, hatta kuruluş yıllarındaki teşkilat ve programları bozulduğu için toplumun ilerlemesine de engel olmaya başlamışlardır. Bu durum karşısında medrese sistemine dayanan bu eski eğitim teşkilatının yanında yeni modern eğitim kurumlarının açılması bir zorunluluk haline gelmiştir. Bu sebeptendir ki XVIII. yüzyıl Osmanlı Devleti'nde birçok alanda olduğu gibi eğitim alanında da ilk ve köklü yeniliklerin yapıldığı bir yüzyıl olmuştur. XVIII. yüzyıl başlangıcından itibaren açılan çağdaş eğitim kurumlarının başında askeri okullardan Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun, Mühendishâne-i Berrî-i Hümâyun, Mekteb-i Tıbbiye-i Şahane, Mekteb-i Harbiye'yi, sivil eğitim alanında yapılan reformların bir başlangıcı olarakta Mekteb-i Mülkiye okullarını sayabiliriz. Bu okullarda uygulanan yeni programlar, metotlar, ders araçları, öğretmen ve öğrenciler Osmanlı Devleti'nin eğitim alanında ki reformlarının bir başlangıç noktasıdır. Askeri okullardaki farklı eğitim sistemi beraberinde birçok yenilik getirmiştir. Batı tarzı resimin Türk toplumunun içine girmesinde de askeri okulların büyük etkisi vardır. Çalışma Osmanlı Devleti'nde ilk Askeri Deniz Okulu olan Mühendishâne-i Bahrî-i Hümâyun ile başlayıp sivil eğitim alanında reform hareketlerinin öncüsü olarak kabul edilen Mekteb-i Mülkiye Okulu ve bu iki kurum arasında açılan okullar ile sınırlandırılmıştır.